Interpelacja w sprawie koordynacji działań rządu RP wobec ukraińskiej polityki pamięci, ukraińskiego Panteonu Narodowego oraz ochrony pamięci ofiar ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA

Szanowny Panie Premierze,

zwracam się z interpelacją w sprawie konieczności podjęcia przez rząd Rzeczypospolitej Polskiej skoordynowanych działań wobec ukraińskiej polityki pamięci, w szczególności wobec przyjęcia ustawy o ukraińskim Panteonie Narodowym oraz ryzyka państwowego honorowania osób i środowisk związanych z Organizacją Ukraińskich Nacjonalistów, Ukraińską Powstańczą Armią i innymi formacjami odpowiedzialnymi za zbrodnie na obywatelach II Rzeczypospolitej Polskiej.

Według stanu na dzień 1 lipca 2026 r. projekt ustawy o ukraińskim Panteonie Narodowym został przyjęty przez Radę Najwyższą Ukrainy i przygotowywany jest do podpisu. Nie kwestionując prawa Ukrainy do upamiętniania własnych obywateli, należy stanowczo podkreślić, że Polska nie może pozostać bierna wobec sytuacji, w której w państwowym panteonie mogą zostać uhonorowane osoby odpowiedzialne politycznie, ideologicznie, organizacyjnie lub wykonawczo za zbrodnie na Polakach.

Ludobójstwo dokonane przez OUN i UPA na obywatelach Rzeczypospolitej Polskiej nie jest sprawą drugorzędną ani wyłącznie historyczną. Jest częścią polskiej pamięci państwowej, polskiej racji stanu i bezpieczeństwa społecznego. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej oddał hołd ofiarom tej zbrodni, a dzień 11 lipca został ustanowiony Narodowym Dniem Pamięci o Polakach – Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej.

Polska od 2022 r. udzieliła Ukrainie ogromnej pomocy: militarnej, humanitarnej, finansowej, społecznej, medycznej, edukacyjnej i politycznej. Tym bardziej państwo polskie ma prawo oczekiwać od władz Ukrainy elementarnego szacunku dla pamięci polskich ofiar. Nie może być zgody na sytuację, w której Polska pomaga, płaci, leczy, przyjmuje uchodźców, wspiera Ukrainę na forum Unii Europejskiej i NATO, a jednocześnie ma milczeć, gdy w przestrzeni publicznej Ukrainy utrwala się kult osób i organizacji odpowiedzialnych za zbrodnie na obywatelach polskich.

Nie chodzi o odpowiedzialność zbiorową wobec obywateli Ukrainy. Wielu Ukraińców było ofiarami totalitaryzmów, wielu ratowało Polaków, wielu dziś uczciwie pracuje w Polsce i nie ma nic wspólnego z kultem Bandery, OUN czy UPA. Właśnie dlatego państwo polskie powinno jasno oddzielać zwykłych obywateli Ukrainy od ideologii, która zatruwa relacje polsko-ukraińskie i uniemożliwia prawdziwe pojednanie.

Pojednanie nie może polegać na tym, że Polska ma milczeć o własnych ofiarach. Pojednanie wymaga prawdy, ekshumacji, grobów, nazwisk ofiar, edukacji oraz rezygnacji z honorowania sprawców. Jeżeli Ukraina chce iść do Europy, musi zrozumieć, że w Europie nie ma miejsca na państwowy kult formacji odpowiedzialnych za ludobójstwo obywateli sąsiedniego państwa.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Pan Premier zlecił przygotowanie jednolitego stanowiska rządu RP wobec ustawy o ukraińskim Panteonie Narodowym?
2. Czy rząd RP wystąpił do władz Ukrainy o gwarancję, że w ukraińskim Panteonie Narodowym nie zostaną upamiętnione osoby związane z OUN, UPA, SS-Galizien ani innymi strukturami odpowiedzialnymi za zbrodnie na obywatelach polskich?
3. Czy rząd RP uznaje, że honorowanie sprawców, ideologów lub organizatorów zbrodni na obywatelach polskich powinno mieć wpływ na poparcie Polski dla integracji Ukrainy z Unią Europejską?
4. Czy rząd RP zamierza uzależnić dalsze poparcie Polski dla kolejnych etapów akcesji Ukrainy do UE od pełnego odblokowania ekshumacji, godnych pochówków i rezygnacji z kultu OUN-UPA?
5. Czy Pan Premier zamierza przedstawić Sejmowi informację rządu o stanie relacji polsko-ukraińskich w obszarze polityki historycznej, ekshumacji, upamiętnień, edukacji i bezpieczeństwa migracyjnego?
6. Czy rząd RP koordynuje działania MSZ, MSWiA, MEN, MKiDN, ministra ds. UE, IPN, Straży Granicznej, Policji i służb specjalnych w sprawie przeciwdziałania gloryfikacji OUN-UPA?
7. Czy Pan Premier zamierza powołać międzyresortowy zespół do spraw ochrony pamięci ofiar ludobójstwa wołyńskiego oraz przeciwdziałania gloryfikacji OUN-UPA?
8. Czy rząd RP analizuje wprowadzenie obowiązkowego modułu edukacyjnego w języku ukraińskim dla obywateli Ukrainy korzystających w Polsce z procedur pobytowych, ochrony czasowej, rynku pracy, edukacji i świadczeń publicznych?
9. Czy rząd RP analizuje wprowadzenie oświadczenia historyczno-bezpieczeństwowego dla obywateli Ukrainy ubiegających się o pobyt, pracę, legalizację statusu albo dłuższe korzystanie z ochrony na terytorium RP?
10. Czy rząd RP analizuje możliwość odmowy pobytu, cofnięcia uprawnień pobytowych albo wpisania do wykazu osób niepożądanych cudzoziemców, którzy publicznie gloryfikują OUN-UPA, negują ludobójstwo wołyńskie lub nawołują do nienawiści wobec Polaków?
11. Czy rząd RP zamierza wystąpić do Komisji Europejskiej o ocenę, czy ukraińska polityka pamięci w zakresie gloryfikowania osób związanych z OUN-UPA jest zgodna ze standardami państwa kandydującego do Unii Europejskiej?
12. Czy rząd RP zamierza podjąć działania na forum UE w sprawie przeglądu zasad ruchu bezwizowego, jeżeli państwo trzecie korzystające z tego ruchu prowadzi politykę pamięci godzącą w pamięć ofiar obywateli państwa członkowskiego UE?
13. Czy rząd RP przygotuje katalog osób, organizacji, symboli i formacji, których gloryfikowanie powinno być uznawane przez państwo polskie za naruszenie pamięci ofiar i zagrożenie dla porządku publicznego?
14. Kiedy rząd RP przedstawi harmonogram działań w tej sprawie, z podziałem na resorty, terminy i odpowiedzialność polityczną?