Interpelacja w sprawie katastrofy ekologicznej, masowego śnięcia ryb w zbiorniku Pilchowice oraz legalności prac remontowych prowadzonych przez spółkę Tauron na obszarze chronionym Natura 2000

Szanowni Panowie Ministrowie, Szanowna Pani Minister,

w ostatnich dniach opinia publiczna została poruszona doniesieniami medialnymi (m.in. materiałem stacji TVN24) dotyczącymi dramatycznej sytuacji na zbiorniku wodnym Pilchowice w województwie dolnośląskim. W akwenie tym doszło do masowego pomoru ichtiofauny – odnaleziono setki śniętych ryb różnych gatunków. Skala zjawiska oraz uwarunkowania techniczno-przyrodnicze uprawdopodabniają tezę, że nie mamy do czynienia wyłącznie z naturalnym zjawiskiem pogodowym, lecz z możliwymi poważnymi zaniedbaniami po stronie zarządcy obiektu oraz właściwych organów nadzorczych.

Zbiornik Pilchowice znajduje się pod bezpośrednim zarządem państwowej spółki energetycznej Tauron, która od początku roku prowadzi tam zaawansowane prace remontowe i modernizacyjne w obrębie zapory (zadanie pod nazwą „Elektrownia Wodna Pilchowice I – modernizacja obiektów zbiornika wodnego”). W ramach przygotowań do inwestycji podmiot zarządzający miał dokonać znaczącego, celowego obniżenia poziomu lustra wody w zbiorniku.

Kluczowy aspekt sprawy wiąże się z nałożeniem się prowadzonych prac budowlanych na ekstremalne warunki atmosferyczne. W okresie letnich upałów, przy notowanych temperaturach wody przekraczających progi krytyczne dla ryb słodkowodnych, tak znaczne zmniejszenie objętości akwenu mogło doprowadzić do jego gwałtownego przegrzania. Konsekwencją tego mógł być istotny spadek poziomu rozpuszczonego tlenu w wodzie (tzw. przyducha/anoksja), co – zgodnie z dotychczasowymi ustaleniami – mogło stać się bezpośrednią przyczyną śmierci setek ryb. Sytuacja ta budzi szczególne oburzenie, ponieważ prognozy synoptyczne oraz oficjalne ostrzeżenia meteorologiczne w sposób jednoznaczny zapowiadały nadejście fali upałów, co powinno skłonić administratora do podjęcia natychmiastowych działań prewencyjnych, w tym rozważenia wstrzymania zrzutu wody.

Co więcej, katastrofa ta ma miejsce na obszarze objętym szczególną formą ochrony przyrody w ramach europejskiej sieci Natura 2000. Wszelkie działania ingerujące w ekosystem na takim terenie wymagają zachowania bezwzględnego rygoru decyzyjnego, w tym stosowania zatwierdzonych instrukcji gospodarowania wodą oraz decyzji Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska (RDOŚ), które powinny przewidywać scenariusze kryzysowe dla ochrony fauny.

Analiza formalnoprawna inwestycji ujawnia jednak znacznie poważniejszy problem, który może podawać w wątpliwość legalność całości prowadzonych przez Tauron prac. Zgodnie z oficjalnymi stanowiskami organów, Wody Polskie RZGW we Wrocławiu wydały pozwolenie wodnoprawne na realizację tej modernizacji decyzją z dnia 19 listopada 2021 roku.

Zgodnie z brzmieniem art. 414 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne pozwolenia wodnoprawne wygasają automatycznie, jeżeli zakład nie rozpoczął wykonywania urządzeń wodnych, robót lub działań w terminie 3 lat od dnia, w którym pozwolenie to stało się ostateczne. Licząc od daty wydania decyzji (listopad 2021 r.), przedmiotowe pozwolenie wodnoprawne na remont zapory mogło wygasnąć w grudniu 2024 roku. Jeżeli inwestor nie udokumentował formalnego i fizycznego rozpoczęcia robót budowlanych przed tą datą, wszelkie obecne działania na zbiorniku, w tym zrzuty wody generujące zagrożenie ekologiczne, byłyby realizowane bez wymaganego tytułu prawnego.

Wobec powyższego zachodzi pilna konieczność przedstawienia przez właściwych ministrów odpowiedzi na pytania o działania podjęte przez podległe im służby i spółki.

1. Czy inwestycja jest prowadzona legalnie? Czy minister infrastruktury oraz PGW Wody Polskie mogą jednoznacznie potwierdzić, że pozwolenie wodnoprawne z dnia 19 listopada 2021 roku nie wygasło na podstawie art. 414 ust. 1 pkt 3 Prawa wodnego w grudniu 2024 roku? W jakiej konkretnie dacie Tauron fizycznie rozpoczął roboty budowlane i czy fakt ten został formalnie zgłoszony organom nadzoru budowlanego i wodnego przed upływem 3-letniego terminu ważności decyzji?
2. Kto odpowiada za zrzut wody w czasie upałów? Czy minister klimatu i środowiska posiada wiedzę, czy spółka Tauron dysponowała aktualną decyzją RDOŚ we Wrocławiu oraz zatwierdzoną instrukcją gospodarowania wodą, która dopuszczała utrzymywanie tak niskiego poziomu wód na obszarze Natura 2000 w trakcie fali upałów? Dlaczego nie wdrożono procedur kryzysowych w oparciu o publicznie dostępne ostrzeżenia meteorologiczne?
3. Jakie działania kontrolne i naprawcze podjęto? Czy podległe Ministerstwu Klimatu i Środowiska oraz Ministerstwu Infrastruktury organy inspekcyjne (WIOŚ, Wody Polskie) przeprowadziły już oficjalne kontrole hydrologiczne i środowiskowe w celu jednoznacznego ustalenia ewentualnego związku przyczynowo-skutkowego między działaniami remontowymi spółki Tauron a masowym śnięciem ryb?
4. Jakie będą konsekwencje wobec państwowej spółki? Jakie kroki dyscyplinarne, prawne i personalne zamierza podjąć minister aktywów państwowych wobec zarządu spółki Tauron w przypadku potwierdzenia, że katastrofa ekologiczna była skutkiem błędów zarządczych lub prowadzenia robót na podstawie wygasłych dokumentów formalnoprawnych?