Interpelacja w sprawie uruchamiania nowych programów w NIW

Warszawa, 30.06.2026 r.

Szanowny Panie Ministrze,

Narodowy Instytut Wolności (NIW) powstał na mocy ustawy z dnia 15 września 2017 roku i rozpoczął swoją działalność na przełomie 2017 i 2018 roku. Od powstania do 2023 roku, NIW średnio co roku przyjmował do realizacji 2 nowe rządowe programy wsparcia rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. Każdy z nich miał zapewnione wieloletnie finansowanie przełamując w ten sposób doraźność i przypadkowość wsparcia państwa dla rozwoju trzeciego sektora. Przykładowo Program Rozwoju Organizacji Obywatelskich PROO, Program Rozwoju Wolontariatu Długoterminowego „Korpus Solidarności” oraz Program Rozwoju Organizacji Harcerskich i Skautowych zostały zaplanowane na lata 2018-2030. Programy były pomyślane tak, aby wspierać szczególnie ważne funkcje sektora obywatelskiego, jak wychowanie dzieci i młodzieży w harcerstwie i skautingu, wolontariat, poradnictwo czy edukację pozaformalną w formie uniwersytetów ludowych - pomysł sprawdzony od ponad 150 lat w Europie i od odzyskania niepodległości w Polsce. Programy także wspierają instytucjonalnie trzeci sektor - to jeden z postulatów od wielu lat obecny w debacie, który zaczął być praktycznie realizowany przez rząd Zjednoczonej Prawicy od 2018 roku. Zespół kompetentnych, oddanych misji wsparcia społeczeństwa obywatelskiego, pracowników NIW poradził sobie znakomicie z zadaniem zarządzania programami.

Rząd koalicji 13 grudnia - okazuje się być zdecydowanie bardziej leniwy. Uruchomiono zaledwie jeden nowy Rządowy Program Moc Małych Społeczności (MMS) i jedną małą inicjatywę (Pamięć Pogranicza). Obie inicjatywy realizowane w cyklu kilkumiesięcznym. Dla przykładu w 2025 roku MMS ogłoszono w maju, a NGO-sy mogły realizować działania maksymalnie przez 5 miesięcy. W tym roku regulamin konkursu przewiduje, że NGO-sy będą miały maksymalnie 3 miesiące na wykonanie projektów (od początku września do końca listopada 2026 roku). Nie ma zapewnienia kontynuacji finansowania w kolejnych latach.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2024 r. poz. 907) oraz z uwagi na nadzór przewodniczącego Komitetu do Spraw Pożytku Publicznego nad Narodowym Instytutem Wolności uprzejmie proszę Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Dlaczego w Programie MMS realizowanym w 2025 i w 2026 roku nie przewidziano wieloletniego finansowania realizacji zadań publicznych przez organizacje pozarządowe wzorem rządowych programów wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego przyjmowanych przez rząd Zjednoczonej Prawicy w latach 2018-2023, a także wzorem realizowanego przez różne rządy od 2006 roku Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich?
2. W jaki sposób realizacja Programu MMS będzie prowadzić do poprawy jakości zarządzania w organizacjach oraz rozwoju kompetencji kadry lokalnych organizacji (cel szczegółowy 1 Programu MMS) przy tak krótkim horyzoncie realizacji działań?
3. W jaki sposób realizacja Programu MMS będzie prowadzić do rozwoju współpracy między sektorem pozarządowym a sektorami publicznym i prywatnym, w tym wzmacniania mechanizmów dialogu obywatelskiego i komunikacji między sektorami (cel szczegółowy 1 Programu MMS) przy tak krótkim horyzoncie realizacji działań?
4. W jaki sposób realizacja Programu MMS będzie prowadzić do wzmocnienia współpracy między organizacjami obywatelskimi przez rozwój trwałych sieci współdziałania oraz pogłębienie wzajemnych relacji, opartych na zaufaniu, wymianie doświadczeń i wspólnym podejmowaniu inicjatyw (cel szczegółowy 1 Programu MMS) przy tak krótkim horyzoncie realizacji działań?
5. W jaki sposób realizacja Programu MMS będzie prowadzić do budowania sieci współpracy między różnymi podmiotami, w tym między administracją publiczną, służbami, organizacjami obywatelskimi i mieszkańcami danej społeczności (cel szczegółowy 2 Programu MMS) przy tak krótkim horyzoncie realizacji działań?
6. W jaki sposób dzięki realizacji Programu MMS rząd zamierza przyczynić się do zwiększenia uczestnictwa organizacji obywatelskich i obywateli w procesach decyzyjnych, w tym dotyczących sytuacji kryzysowych, zgodnie z zasadami demokracji partycypacyjnej i deliberatywnej (cel szczegółowy 2 Programu MMS)?
7. Badania kondycji sektora obywatelskiego, w tym badania prowadzone już od ponad 30 lat przez Stowarzyszenie KLON/JAWOR dowodzą, że incydentalne strumienie środków finansowych dla organizacji pozarządowych nie stabilizują ich aktywności społecznej i nie prowadzą do rozwoju i profesjonalizacji sektora pozarządowego. W jaki sposób zamierza Pan zapobiec niegospodarności wydatkowania środków publicznych na realizację dotacji celowych dla organizacji pozarządowych, które muszą w ich ramach zrealizować zaplanowane działania w ekstremalnie krótkim horyzoncie czasowym?
8. Jakie nowe Programy wsparcia dla trzeciego sektora planuje Pan wprowadzić w najbliższym czasie?

Z poważaniem

Piotr Gliński
Poseł na Sejm RP