Interpelacja w sprawie ryzyka opóźnień w certyfikacji i finansowaniu programu "Czyste Powietrze"

Szanowna Pani Minister,

w mediach wskazuje się na istniejący spór między Ministerstwem Klimatu i Środowiska a Ministerstwem Funduszy i Polityki Regionalnej dotyczący certyfikacji wydatków programu „Czyste Powietrze“ o wartości ponad 1,5 mld zł. Według publikacji prasowych dokumentacja dotycząca wydatków w kwocie ok. 1,56 mld zł miała zostać przekazana do dalszego rozliczenia z Komisją Europejską w ramach programu FEnIKS, jednak proces ten uległ opóźnieniu. Przedłużający się spór może rodzić ryzyko dla płynności finansowania programu, szczególnie dla mieszkańców wsi korzystających z dotacji na wymianę źródeł ciepła i termomodernizację domów jednorodzinnych.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska w komunikacie z 24 kwietnia 2026 r. poinformowało, że do MFiPR przekazano pierwszą pulę zweryfikowanych wydatków o wartości około 503 mln zł, a do połowy maja 2026 r. planowano certyfikację wydatków łącznie na 1,5 mld zł. Resort wskazał jednocześnie, że przed certyfikacją wydatki są weryfikowane przez WFOŚiGW, NFOŚiGW i MKiŚ pod kątem kwalifikowalności oraz braku podejrzeń nadużyć, a harmonogram certyfikacji – według tego komunikatu – nie ma wpływu na ciągłość wypłat dla beneficjentów programu.

Program „Czyste Powietrze“ jest jednym z podstawowych instrumentów wsparcia właścicieli i współwłaścicieli domów jednorodzinnych w wymianie nieefektywnych źródeł ciepła oraz poprawie efektywności energetycznej budynków. Nowa odsłona programu, uruchomiona 31 marca 2025 r., wprowadziła m.in. system operatorów, obowiązek potwierdzenia standardu energetycznego budynku, limity kosztów kwalifikowanych oraz szczególne warunki dla najwyższego poziomu dofinansowania. WFOŚiGW odpowiadają za przyjmowanie, rozpatrywanie i rozliczanie wniosków oraz wypłatę środków w poszczególnych województwach.

Istotnym elementem sprawy jest również śledztwo Prokuratury Europejskiej. EPPO podała 21 kwietnia 2026 r., że prowadzi postępowanie dotyczące możliwych nieprawidłowości w programie „Czyste Powietrze“, w tym potencjalnych wad konstrukcyjnych programu, które mogły umożliwiać nieuczciwym wykonawcom wyłudzanie środków oraz wyrządzenie szkód beneficjentom. CBA poinformowało tego samego dnia o zabezpieczeniu dokumentacji w KPRM, MKiŚ, MFiPR, NFOŚiGW oraz 16 wojewódzkich funduszach ochrony środowiska i gospodarki wodnej.

W sprawie występuje ryzyko braku jednoznacznej i publicznie dostępnej informacji o stanie certyfikacji wydatków, źródłach finansowania oraz rzeczywistym wpływie opóźnień na wypłaty dla beneficjentów. Szczególnego wyjaśnienia wymaga, czy ostrożność związana z postępowaniem EPPO dotyczy jedynie wydatków objętych potencjalnymi nieprawidłowościami, czy też w praktyce wpływa na szersze pule wydatków przedstawianych do rozliczenia z Komisją Europejską.

Dodatkowe ryzyko dotyczy mieszkańców obszarów wiejskich, którzy często realizują inwestycje w budynkach jednorodzinnych przy ograniczonej płynności finansowej i mogą być bardziej wrażliwi na opóźnienia wypłat, rozliczeń zaliczek lub prefinansowania. Wątpliwości budzi również koordynacja działań między MKiŚ, MFiPR, NFOŚiGW i WFOŚiGW, zwłaszcza w zakresie wymiany informacji, klasyfikacji wydatków ryzykownych oraz komunikacji z beneficjentami.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Jaka jest aktualna, według stanu na dzień udzielenia odpowiedzi, łączna wartość wydatków programu „Czyste Powietrze“ przekazanych do certyfikacji w ramach FEnIKS, z rozbiciem na kwoty: przekazane przez WFOŚiGW, zweryfikowane przez NFOŚiGW, przekazane przez MKiŚ do MFiPR oraz faktycznie ujęte we wnioskach o płatność do Komisji Europejskiej?

2. Czy kwota około 1,56 mld zł wskazywana w doniesieniach medialnych odpowiada wartości wydatków przygotowanych do certyfikacji, czy innej kategorii rozliczeniowej? Proszę o wskazanie dokładnej podstawy tej kwoty oraz jej struktury według województw i kategorii kosztów.

3. Ile wniosków beneficjentów programu „Czyste Powietrze“ oczekuje obecnie na wypłatę, rozliczenie lub korektę, z podziałem na województwa, gminy wiejskie, gminy miejsko-wiejskie i gminy miejskie oraz z wyszczególnieniem beneficjentów korzystających z poziomu podwyższonego, najwyższego i z prefinansowania?

4. Jakie działania podjęło MKiŚ od 24 kwietnia 2026 r. w celu doprowadzenia do certyfikacji wydatków programu „Czyste Powietrze“ w planowanej wysokości 1,5 mld zł, w tym jakie uzgodnienia przeprowadzono z MFiPR, NFOŚiGW, WFOŚiGW i Komisją Europejską?

5. Czy w związku z postępowaniem EPPO wyodrębniono wydatki, których nie należy przedstawiać do certyfikacji do czasu wyjaśnienia wątpliwości? Jeżeli tak, proszę o podanie ich łącznej wartości, liczby projektów/wniosków oraz przyjętych kryteriów wyodrębnienia.

6. Czy opóźnienia w certyfikacji miały lub mogą mieć wpływ na terminy wypłat dla beneficjentów, w szczególności na obszarach wiejskich? Jeżeli tak, proszę wskazać skalę opóźnień, liczbę beneficjentów oraz plan działań osłonowych.

7. Jakie procedury kontrolne stosują obecnie WFOŚiGW, NFOŚiGW i MKiŚ przed przekazaniem wydatków do certyfikacji, aby wykluczyć wydatki objęte podejrzeniem nadużycia, nieprawidłowości lub postępowaniem organów ścigania?

8. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę ryzyka dotyczącą wpływu postępowań EPPO, CBA lub OLAF na możliwość odzyskania środków unijnych w programie „Czyste Powietrze“ oraz na ryzyko korekt finansowych? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie głównych wniosków w zakresie, w jakim nie narusza to tajemnicy postępowania.

9. Czy jest planowane wprowadzenie stałego mechanizmu raportowania dla Sejmu i opinii publicznej o stanie certyfikacji, wypłat, liczbie wniosków oczekujących oraz wykrytych nieprawidłowościach w programie „Czyste Powietrze“?

10. Jakie zmiany organizacyjne, prawne lub proceduralne planuje MKiŚ w celu zwiększenia przejrzystości certyfikacji wydatków, ochrony beneficjentów przed nierzetelnymi wykonawcami oraz zapewnienia ciągłości finansowania programu, szczególnie dla mieszkańców wsi i osób zagrożonych ubóstwem energetycznym?

Z poważaniem