Interpelacja w sprawie przywrócenia możliwości odprawiania mszy świętej na terenie byłego niemieckiego obozu Auschwitz-Birkenau podczas obchodów rocznicy pierwszego transportu Polaków do Auschwitz

Zwracam się z interpelacją w sprawie możliwości przywrócenia odprawiania mszy świętej na terenie byłego niemieckiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau, w szczególności w związku z obchodami rocznicy pierwszego transportu polskich więźniów politycznych do KL Auschwitz, który dotarł do obozu 14 czerwca 1940 roku.

Sprawa ta ma niezwykle doniosłe znaczenie historyczne, religijne i społeczne. Auschwitz-Birkenau jest miejscem kaźni obywateli wielu narodowości, a zarazem miejscem szczególnego cierpienia Polaków, w tym więźniów politycznych, żołnierzy podziemia niepodległościowego, duchownych, przedstawicieli inteligencji oraz osób zaangażowanych w działalność patriotyczną. Dla wielu rodzin ofiar oraz środowisk kombatanckich możliwość modlitwy i udziału w Eucharystii w miejscu męczeństwa bliskich stanowiła naturalny element pamięci, zadumy i oddania hołdu pomordowanym.

Z dostępnych informacji wynika, że tradycja mszy świętych związanych z rocznicą pierwszego transportu Polaków do Auschwitz była przez lata obecna w przestrzeni obchodów. Wskazuje się, że szczególne znaczenie miała w tym kontekście Ściana Straceń, znajdująca się na dziedzińcu między blokami 10 i 11, będąca jednym z najważniejszych symbolicznych miejsc niemieckich zbrodni na Polakach. Właśnie tam Niemcy rozstrzelali tysiące ludzi, w tym przede wszystkim Polaków zaangażowanych w działalność niepodległościową i konspiracyjną.

Według informacji przytaczanych przez przedstawicieli środowisk rodzin oświęcimskich w pierwszych latach po wojnie – w latach 1945 i 1947 – odprawiano tam msze święte za pomordowanych. Następnie, po wielu latach przerwy, ta tradycja miała zostać przywrócona na przełomie lat 90. i 2000. W kolejnych latach uroczystości odbywały się regularnie aż do 2015 roku. Następnie wprowadzono nowe zasady korzystania z przestrzeni Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, obejmujące m.in. tzw. strefę ciszy, co w praktyce doprowadziło do zakończenia odprawiania mszy świętej w dotychczasowej formule.

Należy podkreślić, że postulat przywrócenia mszy świętej nie oznacza zakłócania powagi miejsca ani naruszania pamięci o ofiarach. Przeciwnie – dla wielu rodzin, środowisk patriotycznych i kombatanckich eucharystia jest jedną z najgłębszych form pamięci o zamordowanych. Miejsca takie jak Auschwitz wymagają najwyższego szacunku, ciszy i powagi, ale nie powinno to prowadzić do eliminowania z obchodów tych form upamiętnienia, które przez dziesięciolecia były ważne dla rodzin ofiar i dla polskiej wspólnoty narodowej.

W ostatnim czasie pojawiły się publiczne głosy oraz inicjatywy społeczne wskazujące na potrzebę powrotu do tej tradycji. W debacie publicznej podnoszony jest argument, że msza święta odprawiana w intencji pierwszych polskich ofiar Auschwitz byłaby symbolem pamięci o polskich więźniach politycznych i naturalnym elementem narodowych obchodów. Sprawa wywołuje zrozumiałe emocje, ponieważ dotyczy zarówno pamięci historycznej, jak i prawa rodzin ofiar do religijnej formy upamiętnienia swoich bliskich.

Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau jest instytucją o wyjątkowym znaczeniu dla polskiej i światowej pamięci historycznej. Z tego względu konieczne jest wyjaśnienie, jakie stanowisko w tej sprawie zajmuje Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, sprawujące nadzór nad państwowymi instytucjami kultury i odpowiadające za ochronę dziedzictwa narodowego.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego analizowało możliwość przywrócenia odprawiania mszy świętej na terenie byłego niemieckiego obozu Auschwitz-Birkenau w ramach obchodów rocznicy pierwszego transportu Polaków do Auschwitz?
2. Czy ministerstwo prowadziło lub planuje przeprowadzić rozmowy z dyrekcją Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w sprawie wypracowania formuły, która umożliwiłaby odprawienie mszy świętej z zachowaniem pełnej powagi miejsca pamięci?
3. Jakie dokładnie przepisy, regulaminy lub decyzje administracyjne spowodowały, że po 2015 roku zaprzestano odprawiania mszy świętej w dotychczasowej formule?
4. Czy ministerstwo ma informacje, kto był inicjatorem zmian regulaminowych wprowadzonych w 2015 roku oraz jakie argumenty przedstawiono na rzecz zakończenia tej tradycji?
5. Czy obecnie istnieje formalny zakaz odprawiania mszy świętej na terenie byłego obozu Auschwitz-Birkenau, czy też kwestia ta zależy od decyzji organizacyjnej dyrekcji muzeum?
6. Czy ministerstwo uważa, że eucharystia odprawiana w intencji pierwszych polskich więźniów Auschwitz może stanowić godną i zgodną z charakterem miejsca formę upamiętnienia ofiar niemieckiego terroru?
7. Czy ministerstwo zamierza podjąć działania zmierzające do przywrócenia religijnej części obchodów rocznicy pierwszego transportu Polaków do Auschwitz, w szczególności w porozumieniu z rodzinami ofiar, środowiskami kombatanckimi, organizacjami patriotycznymi oraz Kościołem katolickim?
8. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego konsultowało dotychczas tę sprawę z przedstawicielami rodzin byłych więźniów KL Auschwitz oraz organizacjami pielęgnującymi pamięć o polskich ofiarach niemieckich obozów koncentracyjnych?
9. Czy ministerstwo dostrzega, że całkowite wykluczenie mszy świętej z obchodów rocznicy pierwszego transportu Polaków do Auschwitz może być odbierane przez część rodzin ofiar jako niezrozumiałe ograniczenie prawa do religijnego upamiętnienia pomordowanych?
10. Czy ministerstwo zamierza przedstawić publicznie stanowisko w tej sprawie przed najbliższymi obchodami rocznicy pierwszego transportu Polaków do Auschwitz?