Interpelacja w sprawie działań podjętych przez Ministerstwo Sprawiedliwości w latach 2024-2026 na rzecz wdrożenia systemów sztucznej inteligencji wspierających funkcjonowanie sądów, w szczególności obowiązkowej automatycznej transkrypcji rozpraw sądowych

Panie Ministrze,

od wielu lat eksperci zajmujący się funkcjonowaniem wymiaru sprawiedliwości wskazują, że jedną z głównych przyczyn przewlekłości postępowań sądowych jest nadmierne obciążenie sędziów i pracowników sądów czynnościami technicznymi, organizacyjnymi i administracyjnymi.

W ostatnich latach nastąpił bezprecedensowy rozwój technologii sztucznej inteligencji, w szczególności systemów automatycznego rozpoznawania mowy, analizy dokumentów oraz wyszukiwania informacji w dużych zbiorach danych. Technologie te są obecnie wykorzystywane przez administrację publiczną i sektor prywatny na całym świecie.

Jednocześnie polskie sądy nadal mierzą się z problemem przeciążenia kadrowego, niedoboru pracowników administracyjnych oraz koniecznością wykonywania ogromnej liczby powtarzalnych czynności technicznych.

Warto podkreślić, że w polskim sądownictwie od wielu lat funkcjonuje system e-protokołu oraz instytucja transkrypcji nagrań rozpraw. Rozwiązania te były wdrażane jeszcze przed 2024 rokiem. Jednak obecny stan technologii pozwala już na automatyczne przekształcanie mowy na tekst z bardzo wysoką skutecznością, co stwarza możliwość znaczącego ograniczenia konieczności ręcznego sporządzania transkrypcji przez pracowników sądów.

W debacie publicznej coraz częściej wskazuje się również na możliwość wykorzystania sztucznej inteligencji do wspomagania wyszukiwania informacji w aktach spraw, porządkowania dokumentów, tworzenia streszczeń materiału procesowego oraz innych czynności technicznych, które nie ingerują w niezawisłość sędziowską ani proces podejmowania rozstrzygnięć.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Jakie konkretne działania podjęło Ministerstwo Sprawiedliwości od grudnia 2023 r. do chwili obecnej w zakresie wykorzystania sztucznej inteligencji w sądownictwie?
2. Czy w latach 2024–2026 przeprowadzono analizy dotyczące wykorzystania automatycznych systemów rozpoznawania mowy do sporządzania transkrypcji rozpraw i posiedzeń sądowych?
3. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości przeprowadziło pilotaże lub testy wykorzystania technologii automatycznej transkrypcji opartej na sztucznej inteligencji?
4. Jeżeli takie testy przeprowadzono, jakie były ich wyniki, poziom skuteczności oraz szacowane korzyści organizacyjne?
5. Czy od 2024 r. wdrożono w jakimkolwiek sądzie system automatycznej transkrypcji wykorzystujący sztuczną inteligencję?
6. Ilu pracowników sądów wykonuje obecnie zadania związane z przygotowywaniem i opracowywaniem transkrypcji nagrań rozpraw?
7. Jakie są roczne koszty funkcjonowania systemu transkrypcji realizowanej przez pracowników sądów?
8. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę porównawczą kosztów obecnego modelu transkrypcji z kosztami wdrożenia systemów automatycznego rozpoznawania mowy?
9. Czy od 2024 r. rozpoczęto prace nad wykorzystaniem sztucznej inteligencji do przeszukiwania akt sądowych i wyszukiwania informacji w obszernych materiałach dowodowych?
10. Jakie działania podjęto od 2024 r. w zakresie dalszej cyfryzacji akt sądowych i tworzenia elektronicznych akt spraw?
11. Czy opracowano strategię wykorzystania sztucznej inteligencji w sądownictwie na lata 2026–2030?
12. Jakie środki finansowe przeznaczono od 2024 r. na projekty związane z wykorzystaniem sztucznej inteligencji w sądownictwie?
13. Czy ministerstwo analizowało rozwiązania wdrożone w innych państwach Unii Europejskiej dotyczące automatycznej transkrypcji rozpraw oraz wykorzystania AI do wsparcia pracy sądów?
14. Jakie konkretne wdrożenia technologii sztucznej inteligencji planowane są do końca 2026 r. oraz w kolejnych latach?

W mojej ocenie rozwój technologii sztucznej inteligencji stwarza wyjątkową szansę na odciążenie sędziów oraz pracowników sądów od szeregu czynności technicznych, które nie wymagają podejmowania decyzji merytorycznych. Szczególnie obiecującym kierunkiem wydaje się obligatoryjne wdrożenie systemów automatycznej transkrypcji rozpraw i posiedzeń sądowych, które mogłyby znacząco ograniczyć obciążenia administracyjne sądów i przyspieszyć obieg informacji procesowej.

Dlatego zasadne jest przedstawienie przez Ministerstwo Sprawiedliwości szczegółowej informacji o działaniach podjętych w tym zakresie od chwili objęcia odpowiedzialności za wymiar sprawiedliwości przez obecne kierownictwo resortu.