Interpelacja w sprawie porównania wydatków publicznych Rzeczypospolitej Polskiej na pomoc dla Polaków mieszkających na Ukrainie z wydatkami na wsparcie Ukrainy i jej obywateli w latach 2022-2026 oraz braku pełnej transparentności tych wydatków

Szanowny Panie Premierze,

zgodnie z oficjalnym raportem „Polska Pomoc Ukrainie 2022-2023” zaprezentowanym przez Radę ds. Współpracy z Ukrainą w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w październiku 2025 r. w latach 2022–2023 polski rząd poniósł wydatki w wysokości 106 mld zł (ok. 25 mld euro, czyli 3,83% PKB) na pomoc Ukrainie oraz obywatelom Ukrainy przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z tej kwoty ok. 90 mld zł stanowiła pomoc humanitarna i gospodarcza (w tym świadczenia rodzinne i opiekuńcze typu 800+, „Dobry start”, zakwaterowanie zbiorowe i indywidualne, opieka zdrowotna szacowana na kilka miliardów złotych, edukacja dzieci ukraińskich – sama tylko kwota na zadania oświatowe samorządów to ponad 4,4 mld zł z Funduszu Pomocy, transport, środki higieniczne itp.). Pomoc militarna szacowana jest dodatkowo na ok. 15 mld zł (czołgi, haubice, amunicja, samoloty MiG-29 itp.).

W kolejnych latach wydatki kontynuowano: w 2026 r. w samym Funduszu Pomocy zaplanowano 1,08 mld zł wyłącznie na świadczenia dla obywateli Ukrainy i ich integrację (świadczenia rodzinne, opiekuńcze, leczenie, zakwaterowanie, edukację). Łączne koszty utrzymania uchodźców (w tym zakwaterowanie, opieka zdrowotna ok. 4,3–7,4 mld zł do 2024/2025, edukacja, transport) według różnych szacunków NIK, KPRM i analityków przekraczają już 120–170 mld zł kumulatywnie.

W tym samym okresie wsparcie skierowane bezpośrednio do Polaków mieszkających na Ukrainie oraz repatriantów jest nieporównywalnie mniejsze. Programy realizowane przez Fundację „Pomoc Polakom na Wschodzie” im. Jana Olszewskiego, Senat RP, MSZ oraz programy repatriacyjne (zapomogi, dofinansowanie, edukacja polonijna, ochrona prawna) to kwoty rzędu dziesiątków milionów złotych rocznie na całą Polonię wschodnią (nie tylko Ukrainę), a nie setek miliardów. Repatriacja z Ukrainy (w tym pomoc doraźna dla zagrożonych Polaków) nigdy nie osiągnęła skali porównywalnej z pomocą dla uchodźców ukraińskich.

Brak jest publicznie dostępnego, szczegółowego, audytowanego bilansu, który precyzyjnie porównywałby obie kategorie wydatków rok do roku, z podziałem na beneficjentów, kategorie (militarna, socjalna, infrastrukturalna, repatriacyjna) oraz źródła finansowania (budżet państwa, Fundusz Pomocy, środki UE, rezerwy).

Sprawa ma fundamentalne znaczenie dla zasad konstytucyjnych (art. 5, art. 74 Konstytucji RP – ochrona interesów obywateli polskich i Polonii), transparentności finansów publicznych oraz priorytetów polityki państwa. W warunkach rosnącego długu publicznego, deficytu budżetowego, presji inflacyjnej i wyzwań demograficznych Polski podatnicy mają prawo wiedzieć, jakie dokładnie kwoty przeznaczono na wsparcie własnych rodaków (często dyskryminowanych i zagrożonych na Ukrainie) w porównaniu z pomocą dla obcego państwa i jego obywateli. Brak pełnego rozliczenia budzi uzasadnione wątpliwości co do racjonalności, efektywności i równowagi wydatków. Jest to też kwestia bezpieczeństwa narodowego – wspieranie Polonii na Wschodzie ma wymiar strategiczny (repatriacja, demografia, wpływy kulturowe), podczas gdy pomoc zagraniczna, choć ważna, nie może odbywać się kosztem zaniedbywania własnych obywateli.

Uprzejmie proszę o odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jaka jest dokładna, skumulowana kwota wszystkich wydatków publicznych (budżet centralny, Fundusz Pomocy w BGK, rezerwy, środki pozabudżetowe, współfinansowanie UE) poniesionych w latach 2022–2026 (do dnia udzielenia odpowiedzi) na:

a) pomoc militarną dla Ukrainy,
b) pomoc humanitarną i gospodarczą bezpośrednio dla Ukrainy,
c) świadczenia socjalne, zakwaterowanie, opiekę zdrowotną, edukację i inne formy wsparcia dla obywateli Ukrainy przebywających w Polsce?

2. Proszę o przedstawienie powyższych kwot w podziale na poszczególne lata (2022, 2023, 2024, 2025 i 2026) oraz wskazanie, jaką część tych środków stanowiły transfery bezpośrednie na Ukrainę, a jaką wydatki na terytorium RP na rzecz uchodźców.
3. Jaka jest dokładna kwota wydatków w latach 2022–2026 na programy wsparcia Polaków mieszkających na Ukrainie (w tym: ochrona prawna, edukacja w języku polskim, pomoc materialna, działania polonijne realizowane przez MSZ, Senat, Fundację „Pomoc Polakom na Wschodzie”, KPRM i inne podmioty)?
4. Jaka jest kwota wydatków na program repatriacji z Ukrainy (w tym zapomogi, dofinansowanie do mieszkań, transport, integracja) w latach 2022–2026 oraz ile osób skorzystało z tych programów?
5. Czy rząd dysponuje pełnym, audytowanym porównaniem (w formie tabeli lub bilansu) wydatków na wsparcie jednego Polaka na Ukrainie/repatrianta versus jednego obywatela Ukrainy w Polsce lub wsparcie dla Ukrainy jako państwa? Jeśli tak, to proszę o przekazanie go; jeśli nie, to dlaczego nie sporządzono takiego zestawienia?
6. Czy Najwyższa Izba Kontroli lub inne organy przeprowadziły pełny audyt efektywności i celowości wydatków na pomoc Ukrainie/uchodźcom oraz na Polonię/repatriację? Jakie wnioski wyciągnięto i jakie zalecenia wdrożono?
7. Jakie mechanizmy kontroli i raportowania istnieją, aby podatnicy mogli na bieżąco weryfikować, ile dokładnie z ich podatków trafia na poszczególne kategorie (np. 800+ dla Ukraińców, broń dla Ukrainy, pomoc dla polskich szkół na Ukrainie)?
8. Czy rząd planuje w najbliższym czasie opublikować kompleksowy, publiczny raport porównawczy za cały okres 2022–2026, zawierający precyzyjne liczby beneficjentów, średni koszt na jednego beneficjenta w obu kategoriach oraz ocenę wpływu tych wydatków na finanse publiczne Polski?
9. Jakie działania podejmuje rząd, aby w przyszłości priorytetowo traktować wsparcie dla zagrożonej Polonii na Ukrainie (w tym masową repatriację i ochronę prawną) w stosunku do dalszego, nieograniczonego wsparcia dla Ukrainy i jej obywateli?
10. Czy rozważane jest wprowadzenie mechanizmu corocznego limitu lub weryfikacji wydatków na pomoc zagraniczną w relacji do wsparcia własnych obywateli i Polonii (np. parytet lub minimalny procent budżetu na programy repatriacyjne)?

Uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi w ustawowym terminie, w formie tabelarycznej tam, gdzie to możliwe, wraz z załącznikami źródłowymi (wyciągi z raportów, uchwał, sprawozdań).

Z poważaniem

Roman Fritz
Poseł na Sejm RP