Interpelacja w sprawie zgodności wykorzystania środków publicznych w ramach Związku Business & Science Poland z interesem publicznym oraz zasadami przejrzystości

Szanowny Panie Ministrze,

działając na podstawie ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, zwracam się z interpelacją dotyczącą funkcjonowania Związku Pracodawców Business & Science Poland (BSP), którego działalność finansowana jest między innymi ze środków pochodzących od spółek Skarbu Państwa. Związek został powołany jako platforma reprezentacji wyłącznie polskich interesów gospodarczych w instytucjach Unii Europejskiej, a jego działalność miała służyć wzmacnianiu konkurencyjności polskich przedsiębiorstw oraz wspieraniu strategicznych interesów gospodarczych państwa.

W związku z rozwojem organizacji oraz poszerzaniem grona jej członków zasadne wydaje się zweryfikowanie, czy działalność BSP pozostaje zgodna z pierwotnymi celami jego utworzenia oraz czy środki pochodzące od spółek Skarbu Państwa są wykorzystywane w sposób zapewniający realizację polskiego interesu gospodarczego, przemysłowego i technologicznego. Szczególne znaczenie ma kwestia rzeczywistego wkładu poszczególnych członków organizacji w rozwój naszej gospodarki, badań, innowacji, miejsc pracy oraz kompetencji technologicznych tworzonych i rozwijanych w Polsce.

W debacie publicznej coraz częściej podnoszona jest potrzeba stosowania kryteriów „local content”, pozwalających oceniać stopień zaangażowania podmiotów korzystających z instrumentów wspieranych bezpośrednio lub pośrednio ze środków publicznych. Dotyczy to w szczególności organizacji, których funkcjonowanie opiera się na finansowaniu pochodzącym od podmiotów kontrolowanych przez państwo.

1. Ryzyko finansowania interesów zagranicznych z pieniędzy publicznych

Polski rząd oraz spółki Skarbu Państwa powołały w 2019 r. Związek Pracodawców Business & Science Poland (BSP). Organizacja ta miała stanowić odpowiedź rządu na potrzebę silniejszej reprezentacji polskich interesów gospodarczych w instytucjach unijnych w Brukseli. Rządowy charakter inicjatywy potwierdza fakt, że w otwarciu brukselskiego biura brał udział ówczesny premier Mateusz Morawiecki, a członkami platformy były wyłącznie spółki państwowe. W pierwszych czterech latach swojej działalności BSP otrzymał finansowanie przekraczające 32 mln zł, pochodzące głównie ze spółek Skarbu Państwa oraz od partnera instytucjonalnego, którym jest Narodowe Centrum Badań i Rozwoju.

W kolejnych latach do związku BSP dołączyły podmioty nie reprezentujące spółek Skarbu Państwa. Taka sytuacja sprawia, istnieje ryzyko, że związek BSP utrzymywany z polskich środków publicznych staje się w sposób pośredni narzędziem lobbingu dla poza polskich podmiotów, którzy posiadają własne budżety na ten cel.

1. Ustawa o finansach publicznych i zasady gospodarowania mieniem państwowym

W świetle przepisów ustawy o finansach publicznych oraz zasad gospodarowania mieniem państwowym, powstaje zasadnicze pytanie, czy środki publiczne kierowane do struktur takich jak BSP nie są wykorzystywane w sposób pośredni do wspierania działalności lobbingowej podmiotów zagranicznych.

Naruszenie zasady celowości i gospodarności (art. 44 ust. 3 ustawy o finansach publicznych)

Zgodnie z art. 44 ust. 3 ustawy o finansach publicznych, wydatki publiczne muszą być dokonywane w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów oraz optymalnego doboru metod służących osiągnięciu założonych celów. Finansowanie związku BSP, z którego potencjalnie korzystają podmioty reprezentujące zagraniczne interesy dysponujące własnymi budżetami lobbingowymi, narusza tę zasadę. W tym sensie Skarb Państwa może subsydiować lobbing podmiotów, których interesy mogą być sprzeczne z celami państwowymi.

Szczególna staranność w zarządzaniu mieniem państwowym

Ustawa o zasadach zarządzania mieniem państwowym nakłada na organy nadzorcze obowiązek gospodarowania mieniem ze szczególną starannością (art. 4). Wykorzystywanie zasobów spółek Skarbu Państwa (SSP) do budowania platformy dla podmiotów promujących rozwiązania konkurencyjne wobec interesów tychże spółek stoi w sprzeczności z tym obowiązkiem. W sytuacji, gdy poza polski członek lobbuje na rzecz zagranicznych rozwiązań, działania te bezpośrednio uderzają w interesy tych SSP, które budują własne rozwiązania. Brak reakcji nadzorczej na taką strukturę może rodzić odpowiedzialność za szkodę w mieniu państwowym.

1. Pomoc publiczna i przejrzystość lobbingowa w świetle prawa UE

Sytuacja, w której podmioty zagraniczne uzyskują preferencyjny dostęp do narodowych struktur lobbingowych finansowanych przez państwo, może naruszać unijne ramy prawne w dwóch wymiarach.

Selektywność wsparcia (art. 107 TFUE). Jeżeli określona grupa firm zrzeszonych w ZCP odnosi korzyści ekonomiczne z publicznego finansowania biur i personelu BSP w Brukseli, może to zostać uznane za selektywną pomoc publiczną zakłócającą konkurencję na rynku wewnętrznym UE. Wsparcie to nie zostało notyfikowane Komisji Europejskiej, co czyniłoby je pomocą niedozwoloną, podlegającą zwrotowi.

Astroturfing a Rejestr Przejrzystości UE. Wykorzystywanie polskiego związku BSP do promowania agendy niezgodnej z interesami Polski stanowi formę tzw. astroturfingu. To tworzenia fasadowych struktur sugerujących polskie pochodzenie postulatów, które w rzeczywistości służą zagranicznym podmiotom. Stoi to w sprzeczności z wymogami unijnego Rejestru Przejrzystości (Porozumienie Międzyinstytucjonalne z 2021 r.), który nakazuje jednoznaczną identyfikację reprezentowanych interesów oraz źródła finansowania. Mechanizm, w którym podmiot spoza Polski operuje w ramach biura BSP finansowanego przez polskie spółki paliwowe, energetyczne czy miedziowe, może być postrzegany jako próba ukrycia lobbingu korporacyjnego pod płaszczem reprezentacji narodowej.

Mając na uwadze konieczność wyjaśnienia opisanego procederu oraz ochrony interesów państwa, proszę Pana Ministra o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Aktywów Państwowych prowadzi ocenę zgodności działalności BSP z celami, dla których organizacja została utworzona, w szczególności w zakresie reprezentowania polskich interesów gospodarczych, przemysłowych i technologicznych na forum Unii Europejskiej?
2. Czy ministerstwo analizuje, w jakim stopniu członkowie BSP przyczyniają się do tworzenia wartości dodanej w Polsce, w tym inwestycji, zatrudnienia, badań i rozwoju, transferu technologii oraz budowy krajowych kompetencji?
3. Czy spółki Skarbu Państwa należące do BSP zostały zobowiązane do okresowej oceny efektywności wydatkowania środków przeznaczanych na działalność związku oraz zgodności tej działalności z interesem gospodarczym Rzeczypospolitej Polskiej?
4. Czy MAP planuje opracowanie lub rekomendowanie kryteriów „local content”, które mogłyby stanowić podstawę oceny działalności organizacji finansowanych przez spółki Skarbu Państwa?
5. Czy resort posiada informacje na temat struktury członkowskiej BSP oraz udziału podmiotów o kapitale krajowym i zagranicznym w pracach organizacji? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie takich danych.
6. Czy ministerstwo planuje przeprowadzenie audytu efektywności wydatkowania środków przez BSP, ze szczególnym uwzględnieniem realizacji celów związanych ze wspieraniem polskiej gospodarki i przedsiębiorstw?
7. Czy MAP zamierza wprowadzić standardy raportowania przez BSP efektów działalności prowadzonej w Brukseli, obejmujące informacje o realizowanych inicjatywach oraz ich wpływie na rozwój polskiej gospodarki?

Z poważaniem

Bartłomiej Pejo
Poseł na Sejm RP