Interpelacja w sprawie podjęcia działań zmierzających do zwiększenia oraz systemowej waloryzacji algorytmu finansowania zakładów aktywności zawodowej

Szanowna Pani Minister,

zwracam się z interpelacją dotyczącą sytuacji finansowej zakładów aktywności zawodowej oraz potrzeby podjęcia działań prowadzących do zwiększenia wysokości środków przeznaczanych na ich funkcjonowanie oraz wprowadzenia trwałego mechanizmu ich waloryzacji.

Zakłady aktywności zawodowej są jednym z kluczowych instrumentów polityki państwa w zakresie rehabilitacji zawodowej i społecznej osób z niepełnosprawnościami. Ich funkcjonowanie opiera się na modelu łączącym aktywizację zawodową, rehabilitację i przygotowanie do możliwie samodzielnego uczestnictwa w życiu społecznym i rynku pracy. ZAZ zatrudniają osoby wymagające szczególnego wsparcia i tworzą miejsca pracy tam, gdzie rynek komercyjny często pozostaje niedostępny.

Z informacji przekazywanych przez przedstawicieli zakładów aktywności zawodowej, jednostki samorządu terytorialnego oraz środowiska działające na rzecz osób z niepełnosprawnościami wynika jednak, że obecny model finansowania przestaje odpowiadać rzeczywistym kosztom prowadzenia działalności.

W ostatnich latach znacząco wzrosły koszty wynagrodzeń, w tym wynikające ze wzrostu minimalnego wynagrodzenia za pracę, koszty energii, transportu, usług zewnętrznych, materiałów, utrzymania infrastruktury oraz zapewnienia wsparcia rehabilitacyjnego i specjalistycznego. Jednocześnie finansowanie działalności ZAZ nie zostało wyposażone w automatyczny i przewidywalny mechanizm dostosowywania wysokości środków do zmian kosztowych. Obowiązujące przepisy określają zakres kosztów kwalifikowanych, jednak nie przewidują systemowej waloryzacji algorytmu finansowania.

W praktyce prowadzi to do zwiększania udziału środków własnych organizatorów, ograniczania inwestycji rozwojowych oraz narastającego ryzyka pogorszenia jakości świadczonego wsparcia i utraty stabilności zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami.

W ocenie wielu podmiotów prowadzących ZAZ brak mechanizmu indeksacji powoduje, że coroczny wzrost kosztów nie znajduje odzwierciedlenia w wysokości dostępnych środków publicznych, co utrudnia planowanie działalności i ogranicza możliwość tworzenia nowych miejsc aktywizacji zawodowej.

Skuteczna polityka zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami wymaga nie tylko utrzymania istniejących instrumentów wsparcia, ale także zapewnienia ich realnej stabilności finansowej. Brak mechanizmu waloryzacji może prowadzić do stopniowego osłabiania potencjału zakładów aktywności zawodowej i ograniczenia dostępu do tej formy aktywizacji dla osób wymagających największego wsparcia.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy ministerstwo prowadzi obecnie analizy dotyczące adekwatności obowiązującego modelu finansowania zakładów aktywności zawodowej do rzeczywistych kosztów ich funkcjonowania?
2. Czy rozważane jest wprowadzenie ustawowego lub wykonawczego mechanizmu corocznej waloryzacji finansowania ZAZ?
3. Czy ministerstwo analizuje możliwość powiązania wysokości finansowania z obiektywnym wskaźnikiem ekonomicznym – w szczególności wzrostem minimalnego wynagrodzenia, wskaźnikiem inflacji lub wskaźnikiem wzrostu kosztów funkcjonowania jednostek realizujących zadania społeczne?
4. Czy prowadzone są konsultacje ze środowiskiem ZAZ, samorządami województw oraz organizacjami reprezentującymi osoby z niepełnosprawnościami dotyczące zmian systemowych w modelu finansowania?
5. Czy ministerstwo rozważa opracowanie wieloletniego modelu finansowania zakładów aktywności zawodowej zapewniającego przewidywalność funkcjonowania i możliwość ich dalszego rozwoju?

Z poważaniem