Interpelacja w sprawie dostępności diagnostyki niepłodności męskiej oraz finansowania badania nasienia ze środków publicznych

Szanowna Pani Minister,

niepłodność jest istotnym problemem zdrowotnym i społecznym, który dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Pomimo tego diagnostyka męskiej płodności nadal pozostaje tematem marginalizowanym, obciążonym wstydem, stereotypami oraz niewystarczającą wiedzą na temat możliwości uzyskania świadczeń finansowanych ze środków publicznych.

Stowarzyszenie Nasz Bocian rozpoczęło kolejną edycję kampanii „TATA. Najważniejsze słowo dla mężczyzny“. W ramach kampanii „TATA 2026“ partnerskie ośrodki przygotowały ponad 800 bezpłatnych badań nasienia.

Inicjatywę organizacji społecznej i zaangażowanych placówek należy ocenić bardzo pozytywnie. Jednocześnie skala zainteresowania kampanią oraz konieczność ograniczania dostępu do badań za pomocą puli kodów pokazują, że w publicznym systemie ochrony zdrowia istnieje niezaspokojona potrzeba w zakresie prostej i odpowiednio wczesnej diagnostyki płodności mężczyzn.

Badanie nasienia, czyli seminogram, jest podstawowym badaniem stosowanym w diagnostyce niepłodności męskiej. Już w rekomendacji nr 35/2023 z 29 marca 2023 r. prezes Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji zarekomendował zakwalifikowanie badania nasienia jako świadczenia gwarantowanego z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej.

W uzasadnieniu wskazano, że seminogram jest podstawowym elementem diagnostyki niepłodności męskiej, a diagnostyka kobiety i mężczyzny powinna rozpoczynać się równolegle. Podkreślono również, że wyodrębnienie tego badania jako osobnej procedury pozwoliłoby na właściwe określenie warunków jego wykonywania, wycenę świadczenia oraz monitorowanie jego dostępności.

Obowiązujący rządowy program leczenia niepłodności metodą zapłodnienia pozaustrojowego stanowi niezwykle istotne wsparcie dla par wymagających zaawansowanego leczenia. Nie zastępuje jednak powszechnej, dostępnej na wczesnym etapie diagnostyki przyczyn problemów z płodnością. Warunkiem przystąpienia do programu jest bowiem między innymi wcześniejsze stwierdzenie przyczyny niepłodności albo udokumentowanie nieskutecznego leczenia.

Nie może być tak, że mężczyzna uzyskuje realny dostęp do diagnostyki dopiero w momencie kwalifikowania pary do zaawansowanych procedur medycznie wspomaganej prokreacji. Państwo powinno umożliwiać rozpoznanie problemu wcześniej, zanim upłyną kolejne miesiące lub lata bezskutecznych starań o dziecko.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jaki jest obecnie formalny status badania nasienia w wykazie świadczeń gwarantowanych finansowanych ze środków publicznych?

2. Czy seminogram został wyodrębniony jako osobne, jednoznacznie zdefiniowane i wycenione świadczenie gwarantowane z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej?

3. W jaki sposób Ministerstwo Zdrowia zrealizowało rekomendację nr 35/2023 prezesa AOTMiT dotyczącą zakwalifikowania badania nasienia jako świadczenia gwarantowanego?

4. Jeżeli rekomendacja nie została dotychczas w pełni wdrożona, jakie były przyczyny odstąpienia od jej realizacji lub opóźnienia prac?

5. Czy obecnie trwają prace legislacyjne, organizacyjne lub taryfikacyjne dotyczące wyodrębnienia seminogramu jako świadczenia gwarantowanego? Jeżeli tak, na jakim są etapie i jaki jest przewidywany termin ich zakończenia?

6. Ilu mężczyzn wykonało badanie nasienia finansowane ze środków publicznych w latach 2021–2025 oraz od 1 stycznia 2026 r. do dnia udzielenia odpowiedzi? Proszę o przedstawienie danych w podziale na lata, województwa, grupy wiekowe i podstawę finansowania świadczenia.

7. W ilu podmiotach leczniczych można obecnie wykonać badanie nasienia finansowane przez NFZ? Proszę o przedstawienie liczby placówek w poszczególnych województwach.

8. Jakie są średnie i maksymalne czasy oczekiwania na finansowane publicznie badanie nasienia w poszczególnych województwach?

9. Jaki lekarz może obecnie skierować pacjenta na badanie nasienia finansowane ze środków publicznych? Czy skierowanie może wystawić lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, urolog, androlog, endokrynolog lub lekarz innej specjalności?

10. Czy Ministerstwo Zdrowia rozważa umożliwienie lekarzom POZ kierowania mężczyzn na podstawowe badanie nasienia w określonych wskazaniach medycznych?

11. Czy ministerstwo ma dane dotyczące liczby mężczyzn diagnozowanych z powodu niepłodności, najczęściej rozpoznawanych przyczyn niepłodności męskiej oraz liczby pacjentów kierowanych do dalszej diagnostyki andrologicznej, urologicznej, endokrynologicznej lub genetycznej?

12. Czy istnieją jednolite krajowe standardy dotyczące sposobu wykonywania seminogramu, kwalifikacji personelu, wyposażenia laboratoriów, kontroli jakości oraz interpretacji wyników według aktualnych norm Światowej Organizacji Zdrowia?

13. Czy ministerstwo monitoruje jakość oraz porównywalność badań nasienia wykonywanych w publicznych i prywatnych laboratoriach? Jeżeli tak, jaki organ odpowiada za to monitorowanie?

14. Czy ministerstwo planuje ogólnopolską kampanię informacyjną dotyczącą płodności mężczyzn, wczesnej diagnostyki, czynników ryzyka oraz możliwości uzyskania pomocy w ramach publicznego systemu ochrony zdrowia?

15. Czy w działaniach profilaktycznych ministerstwa uwzględniany jest wpływ palenia tytoniu, alkoholu, otyłości, chorób przewlekłych, stosowanych leków, wysokiej temperatury, warunków pracy oraz stresu na parametry nasienia?

16. Czy Ministerstwo Zdrowia prowadzi lub finansuje badania dotyczące wpływu zanieczyszczeń środowiska i substancji zaburzających funkcjonowanie układu hormonalnego na zdrowie reprodukcyjne mężczyzn? Czy w tym zakresie jest prowadzona współpraca z Ministerstwem Klimatu i Środowiska?

17. Czy ministerstwo rozważa przygotowanie odrębnego programu profilaktyki i wczesnej diagnostyki zaburzeń płodności mężczyzn, niezależnego od programu finansowania procedur in vitro?

18. Czy ministerstwo zamierza podjąć współpracę ze stowarzyszeniem Nasz Bocian oraz innymi organizacjami pacjenckimi w celu opracowania systemowych rozwiązań dotyczących diagnostyki niepłodności męskiej?

19. Ile środków publicznych przeznaczono w latach 2021–2025 oraz w planie finansowym na 2026 r. na diagnostykę niepłodności męskiej, z wyłączeniem kosztów samych procedur zapłodnienia pozaustrojowego?

20. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę kosztów objęcia szerszej grupy mężczyzn dostępem do seminogramu finansowanego przez NFZ? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie wyników tej analizy. Jeżeli nie, dlaczego jej nie wykonano?

Niepłodność nie jest wyłącznie problemem kobiet. Nie może również pozostawać problemem, którym państwo zajmuje się dopiero na etapie kwalifikacji pary do procedury in vitro.

Potrzebna jest dostępna, przejrzysta i możliwie wczesna ścieżka diagnostyczna dla mężczyzn. Podstawowe badanie nie powinno zależeć od miejsca zamieszkania, możliwości zapłacenia w prywatnej placówce ani od zdobycia jednego z ograniczonej liczby kodów rozdawanych podczas kampanii społecznej.

Z poważaniem

Marcin Józefaciuk
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej