Interpelacja w sprawie projektowanych zmian systemowych dotyczących funkcjonowania środowiskowych domów samopomocy oraz projektu ustawy o wyrównywaniu szans osób z niepełnosprawnościami

Szanowna Pani Minister,

w następstwie posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Rozwoju Małopolski pragnę zwrócić Pani uwagę na niezwykle istotny problem, z którym boryka się obecnie środowisko wsparcia osób z niepełnosprawnościami. Zwracam się do Pani Minister, interweniując w imieniu strony społecznej – przedstawicieli środowiskowych domów samopomocy (ŚDS), którzy wyrażają głęboki niepokój związany z planowaną reformą systemu.

W dniach 27 kwietnia 2026 r. oraz 12 maja 2026 r. w Krakowie odbyły się spotkania (odpowiednio: ogólnopolskie koordynatorów oraz przedstawicieli placówek z terenu województwa małopolskiego), których celem była analiza założeń projektu ustawy o wyrównywaniu szans osób z niepełnosprawnościami.

Strona społeczna stanowczo nie zgadza się z kierunkiem proponowanych zmian systemowych. Przedstawiciele ŚDS wyrażają zdecydowany sprzeciw wobec planów przekształcenia środowiskowych domów samopomocy w centra niezależnego życia. Zmiany te, w ocenie środowiska, zagrażają stabilności systemu, który funkcjonuje z powodzeniem od ponad 30 lat.

Główne obawy i postulaty strony społecznej obejmują:

• Zagrożenie dla stabilności finansowej: Środowiska te nie wyrażają zgody na usunięcie przepisów regulujących funkcjonowanie ŚDS z ustawy o pomocy społecznej. Sprzeciwiają się również odebraniu placówkom statusu zadania zleconego z zakresu administracji rządowej, które jest finansowane bezpośrednio z budżetu państwa.
• Ograniczenie dostępności opieki: Zdecydowany opór budzi propozycja ograniczenia miejsc wsparcia dziennego w jednym ośrodku do maksymalnie 30 osób oraz wymóg tworzenia placówek profilowanych wyłącznie według jednego rodzaju niepełnosprawności.
• Ryzyko wykluczenia podopiecznych: W samym tylko województwie małopolskim, z powodu limitu 30 miejsc, wsparcie mogłoby utracić 692 podopiecznych. Aby utrzymać obecny poziom opieki przy nowych założeniach, w samej Małopolsce konieczne byłoby utworzenie około 23 nowych ośrodków wsparcia.
• Dublowanie kompetencji: Nowe zadania narzucane przez reformę (np. punkty informacyjno-koordynacyjne) w dużej mierze pokrywają się z zadaniami już realizowanymi przez inne instytucje.
• Brak transparentności: Strona społeczna wskazuje na brak rzeczywistego i reprezentatywnego udziału ŚDS w dotychczasowym procesie konsultacji społecznych.

Środowiskowe domy samopomocy podkreślają, że stanowią sprawdzony model deinstytucjonalizacji usług społecznych i realizują postanowienia Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, wspierając uczestników blisko ich miejsca zamieszkania.

Należy z całą mocą podkreślić, że choć środowisko dostrzega potrzebę ewolucji, to obecny system wsparcia wymaga racjonalnej korekty co do jego funkcjonowania oraz zapewnienia lepszego, adekwatnego do rosnących kosztów finansowania, a nie drastycznej rewolucji. Wypracowane przez ponad trzy dekady mechanizmy wsparcia i zaufanie, jakim podopieczni darzą te placówki, powinny stanowić fundament do dalszego doskonalenia. Zamiast całkowicie burzyć i przebudowywać istniejące struktury poprzez niesprawdzone eksperymenty systemowe, państwo polskie powinno skupić się na doinwestowaniu i optymalizacji działań obecnych ośrodków.

Mając na uwadze powyższe, niezwykle krytyczne stanowisko strony społecznej oraz obawy o los tysięcy osób z niepełnosprawnościami, a także działając w oparciu o ustawę o wykonywaniu mandatu posła i senatora, uprzejmie proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Na jakiej podstawie merytorycznej i analitycznej podejmowane są decyzje zmierzające do faktycznego zastąpienia stabilnie funkcjonującego systemu środowiskowych domów samopomocy?
2. Które konkretnie środowiskowe domy samopomocy uczestniczyły w dotychczasowych konsultacjach społecznych i w jaki sposób ich stanowiska zostały uwzględnione?
3. Kiedy rozpoczną się oficjalne prace legislacyjne nad tym projektem?
4. W jakim terminie planowane jest opublikowanie oficjalnego druku rządowego w tej sprawie?
5. Kiedy odbędą się oficjalne, szerokie i transparentne konsultacje ze stroną społeczną, które pozwolą na faktyczny dialog z przedstawicielami środowiskowych domów samopomocy?