Interpelacja w sprawie skutków projektowanej podwyżki akcyzy na napoje alkoholowe oraz potrzeby optymalizacji systemu jej naliczania

Szanowny Panie Ministrze,

w dniu 16 czerwca do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów wprowadzony został przygotowany przez ministra finansów i gospodarki projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku akcyzowym oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (UD418). Zgodnie z opisem założeń projekt ten przewiduje urealnienie stawek akcyzy na napoje alkoholowe na rok 2027, nawiązując do poziomów określonych w ustawie z dnia 7 listopada 2025 r., która nie weszła w życie z powodu braku podpisu prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Jednocześnie na forum parlamentarnym toczą się prace nad poselskim projektem ustawy autorstwa posłów Polski 2050. Propozycja ta zakłada modyfikację obowiązującej tzw. akcyzowej mapy drogowej w stopniu zbliżonym do założeń wspomnianej ustawy z listopada 2025 roku. W praktyce obie inicjatywy zmierzają do przyspieszenia dynamiki wzrostu stawek – w przypadku projektu poselskiego o 15% względem poziomu z 2025 r. i o kolejne 10% w roku następnym, natomiast w przypadku projektu rządowego o 15% w 2027 roku.

Jako parlamentarzystka w pełni podzielam troskę o zdrowie publiczne oraz potrzebę skutecznego ograniczania społecznych kosztów nadmiernego spożycia alkoholu. Chciałabym jednak zwrócić uwagę na potrzebę zabezpieczenia stabilności i przewidywalności dochodów budżetowych, które w założeniu mają zaspokoić kluczowe potrzeby Narodowego Funduszu Zdrowia. Analiza danych za 2025 rok wskazuje, że wpływy z akcyzy od napojów spirytusowych ukształtowały się na poziomie o 354 mln zł niższym od założeń budżetowych. Pokazuje to, że podnoszenie stawek nominalnych wymaga precyzyjnego wyważenia, aby nie wywołać efektów ubocznych, takich jak impuls do rozwoju szarej strefy czy wzrost obrotu produktami nielegalnego pochodzenia.

Warto również poddać konstruktywnej refleksji samą strukturę obecnego systemu naliczania akcyzy. Dane Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom wskazują na występowanie pewnych dysproporcji rynkowych – dla przykładu, piwo odpowiada za około 54% czystego alkoholu spożywanego w Polsce, generując jednocześnie około 25% całości wpływów z tytułu akcyzy. Doświadczenia części państw europejskich, w tym m.in. Holandii, sugerują, że ewentualne ujednolicenie modelu opodatkowania w bezpośredniej opozycji do zawartości czystego alkoholu może przynieść stabilniejsze i bardziej przewidywalne efekty zarówno fiskalne, jak i zdrowotne.

Mając na uwadze powyższe argumenty oraz chęć wypracowania jak najbardziej efektywnych rozwiązań, zwracam się do Pana Ministra z uprzejmą prośbą o odpowiedź na następujące pytania:

1. Jaki poziom zmiany stawki akcyzy na napoje alkoholowe zostanie ostatecznie przyjęty w przygotowywanym przez Ministerstwo Finansów projekcie na rok 2027?
2. Czy w ocenie resortu tempo zmian zaproponowane w projekcie rządowym oraz projekcie poselskim pozwoli na realne i trwałe zwiększenie wpływów budżetowych, biorąc pod uwagę trendy rynkowe i odnotowywany w ostatnich latach spadek legalnej sprzedaży napojów alkoholowych?
3. Czy Ministerstwo Finansów dysponuje szczegółowymi analizami prognozującymi strukturę dodatkowych wpływów z akcyzy w podziale na poszczególne kategorie produktów (napoje spirytusowe, piwo, wino)?
4. Czy przy szacowaniu skutków finansowych obu omawianych projektów uwzględniono potencjalne ryzyko migracji części konsumentów do szarej strefy oraz ewentualny wzrost spożycia alkoholu nielegalnego, niepodlegającego państwowej kontroli jakości?
5. Czy w ocenie resortu planowane nadwyżki z akcyzy dedykowane dla NFZ są w pełni realne do osiągnięcia, biorąc pod uwagę, że obecnie wpływy z niektórych kategorii (np. wyrobów spirytusowych) pozostają poniżej wcześniejszych prognoz?
6. Czy Ministerstwo Finansów analizowało doświadczenia innych państw europejskich (np. Holandii) pod kątem ryzyka zakupów transgranicznych poza krajowym systemem podatkowym w warunkach odczuwalnego wzrostu stawek?
7. Czy resort planuje przeprowadzenie przeglądu obecnego systemu naliczania podatku akcyzowego pod kątem weryfikacji, czy obecny model zachowuje proporcjonalność obciążeń w stosunku do ilości czystego alkoholu trafiającego na rynek w poszczególnych kategoriach produktów?
8. Czy Ministerstwo Finansów rozważa podjęcie szerokiej debaty nad ewentualną ewolucją modelu opodatkowania w kierunku ściślejszego powiązania wysokości podatku z zawartością czystego alkoholu w produkcie?
9. Czy Ministerstwo Finansów planuje w najbliższym czasie przedstawienie całościowej propozycji reformy, która w sposób zrównoważony integrowałaby cele fiskalne, regulacyjne oraz zdrowotne państwa?

Zależy mi na rzetelnej, opartej na twardych danych i merytorycznych argumentach dyskusji nad optymalnym kształtem struktury podatkowej w Polsce. Przemyślane i stabilne rozwiązania pozwolą skutecznie realizować cele polityki zdrowotnej, przy jednoczesnym pełnym zabezpieczeniu dochodów budżetu państwa.

Z poważaniem