Interpelacja w sprawie ustawy regulującej status artysty

Szanowny Panie Premierze,

wśród tzw. 100 konkretów Koalicji Obywatelskiej znalazła się zapowiedź:

„Wprowadzimy ustawę o statusie artysty gwarantującą artystom i artystkom minimum zabezpieczenia socjalnego, dostęp do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych uwzględniający specyfikę pracy. Pandemia obnażyła wady obecnego systemu, w którym praca twórcza nie ma odpowiedniego zabezpieczenia. Wsparcie dla systemu zapewnią środki, trafiające wcześniej m.in. na Fundusz Kościelny”.

Według informacji publikowanych przez rząd w maju 2026 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny, przewidujący m.in. system dopłat do składek ZUS dla części artystów oraz formalny mechanizm przyznawania statusu artysty zawodowego, teraz procedujemy ten projekt w Sejmie RP. Jednocześnie projekt ten wywołuje szeroką debatę publiczną dotyczącą zarówno zasad kwalifikowania osób do uzyskania statusu artysty, jak i sposobu finansowania nowego systemu. W przestrzeni publicznej pojawiają się pytania o transparentność procedur, obiektywność kryteriów oceny dorobku artystycznego oraz potencjalne skutki finansowe dla budżetu państwa.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Ilu beneficjentów według szacunków ministerstwa ma zostać objętych nowym systemem wsparcia w pierwszych pięciu latach obowiązywania ustawy?
2. Jaki będzie całkowity koszt funkcjonowania systemu w najbliższych 5 latach?
3. Jakie źródła finansowania zostaną wykorzystane do pokrycia kosztów funkcjonowania systemu?
4. Czy nadal aktualna pozostaje zapowiedź finansowania tego rozwiązania ze środków kierowanych obecnie m.in. do Funduszu Kościelnego?
5. Jakie będą szczegółowe kryteria uzyskania statusu artysty zawodowego?
6. Kto będzie dokonywał oceny dorobku artystycznego kandydatów?
7. Jakie mechanizmy odwoławcze przewidziano dla osób, którym odmówiono przyznania statusu artysty?
8. W jaki sposób zostanie zagwarantowana polityczna i światopoglądowa bezstronność organów przyznających status artysty?
9. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę ryzyka wystąpienia nierównego traktowania przedstawicieli różnych nurtów artystycznych, ideowych i kulturowych?
10. Czy planowane jest okresowe publikowanie raportów dotyczących liczby przyznanych statusów artysty, liczby odmów oraz wysokości wypłaconych dopłat?
11. Czy ministerstwo analizowało alternatywne rozwiązania polegające na objęciu wsparciem wszystkich osób wykonujących działalność twórczą bez tworzenia formalnej kategorii „artysty zawodowego”?
12. Jakie organizacje twórcze, związki zawodowe i stowarzyszenia uczestniczyły w konsultacjach projektu?
13. Które postulaty zgłoszone podczas konsultacji zostały uwzględnione, a które odrzucone?

Niewątpliwie problem zabezpieczenia socjalnego części środowiska artystycznego istnieje i od wielu lat stanowi przedmiot debaty publicznej. Jednocześnie jednak proponowane rozwiązania budzą liczne kontrowersje dotyczące zarówno kosztów ich funkcjonowania, jak i zasad przyznawania statusu artysty zawodowego. Szczególnego znaczenia nabiera kwestia obiektywności kryteriów oceny dorobku artystycznego. Państwo powinno wspierać kulturę i twórców, ale jednocześnie unikać sytuacji, w której urzędnicy lub powoływane przez nich gremia uzyskują możliwość arbitralnego rozstrzygania, kto jest „wystarczająco wartościowym” artystą, aby korzystać ze szczególnych uprawnień finansowanych ze środków publicznych.

Wątpliwości budzi również kwestia finansowania nowego systemu oraz długofalowych skutków dla budżetu państwa. W debacie publicznej wielokrotnie wskazywano, że wsparcie powinno być kierowane przede wszystkim do osób rzeczywiście znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, niezależnie od ich światopoglądu, przekonań czy reprezentowanego nurtu artystycznego. Z tego względu zasadne jest przedstawienie przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego szczegółowych informacji dotyczących stanu realizacji tej obietnicy, kosztów planowanego systemu oraz mechanizmów gwarantujących jego transparentność, równość i apolityczność.