Interpelacja w sprawie zakończenia finansowania organizacji określanych jako nacjonalistyczne oraz zasad przyznawania dotacji w obszarze kultury i dziedzictwa narodowego

Szanowny Panie Premierze,

wśród tzw. 100 konkretów Koalicji Obywatelskiej znalazła się zapowiedź: „Skończymy z przekazywaniem środków organizacjom nacjonalistycznym. Wzmocnimy system ekspercki, a politycy nie będą już rozdawać dotacji według własnych preferencji”.

W uzasadnieniach działań podejmowanych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazuje się m.in. na wstrzymywanie finansowania części instytucji, zmiany w składach gremiów eksperckich, ograniczenie finansowania wybranych podmiotów oraz prowadzenie audytów. Jednocześnie pojawiają się liczne pytania dotyczące kryteriów stosowanych przy kwalifikowaniu organizacji do kategorii „nacjonalistycznych” oraz sposobu zapewnienia pluralizmu światopoglądowego w polityce kulturalnej państwa. Polskie dziedzictwo narodowe jest bowiem dorobkiem bardzo różnych środowisk ideowych, społecznych i politycznych. Istotną część tego dziedzictwa współtworzyły środowiska konserwatywne, narodowe, niepodległościowe i chrześcijańsko-społeczne. W historii Polski ogromny wkład w odzyskanie niepodległości, zachowanie tożsamości narodowej oraz rozwój kultury i myśli państwowej miały osoby związane z szeroko rozumianym ruchem narodowym, w tym między innymi Roman Dmowski, Ignacy Jan Paderewski, Wojciech Korfanty czy liczne organizacje społeczne działające na rzecz zachowania polskości pod zaborami.

W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jakie kryteria stosuje Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przy kwalifikowaniu organizacji jako „nacjonalistycznych” lub „skrajnych”?
2. Czy została sporządzona oficjalna definicja takich organizacji na potrzeby podejmowania decyzji o finansowaniu lub odmowie finansowania projektów?
3. Które podmioty utraciły finansowanie ze środków publicznych w związku z realizacją wskazanego punktu programu i jakie były szczegółowe podstawy tych decyzji?
4. Czy decyzje o odmowie finansowania były poprzedzone analizą merytoryczną realizowanych projektów, czy też uwzględniały ocenę światopoglądu lub poglądów reprezentowanych przez organizację?
5. W jaki sposób ministerstwo zapewnia pluralizm ideowy i światopoglądowy w procesie przyznawania środków publicznych w obszarze kultury i dziedzictwa narodowego?
6. Jakie kryteria zastosowano przy zmianach składów rad eksperckich oceniających wnioski w programach ministerialnych?
7. Ilu ekspertów powołanych po 13 grudnia 2023 r. było wcześniej związanych z partiami politycznymi, organizacjami pozarządowymi lub środowiskami wspierającymi obecną koalicję rządzącą?
8. Czy ministerstwo prowadzi analizy dotyczące reprezentacji różnych nurtów ideowych w gremiach eksperckich oceniających projekty finansowane ze środków publicznych?
9. Jakie konkretne nieprawidłowości stwierdzono w działalności Polskiej Fundacji Narodowej oraz jakie działania prawne zostały podjęte w wyniku przeprowadzonych analiz?
10. Jakie przesłanki zdecydowały o odmowie przekazania środków dla Muzeum „Pamięć i Tożsamość” w Toruniu?
11. Czy ministerstwo uznaje, że działalność instytucji odwołujących się do tradycji narodowej lub chrześcijańskiej jest co do zasady zgodna z misją ochrony polskiego dziedzictwa narodowego?
12. Czy istnieje ryzyko, że realizacja omawianego zobowiązania doprowadzi do ograniczenia finansowania przedsięwzięć prezentujących konserwatywną lub narodową interpretację historii Polski?
13. W jaki sposób rząd zamierza zagwarantować, że decyzje finansowe nie będą uzależnione od bieżących sporów politycznych i światopoglądowych?
14. Czy ministerstwo planuje publikację pełnego raportu dotyczącego skutków finansowych i organizacyjnych działań podjętych w ramach realizacji tego punktu programu?
15. Czy ministerstwo uważa, że po zmianach wprowadzonych od 2024 r. system przyznawania dotacji jest całkowicie wolny od wpływów politycznych? Jeśli tak, na jakiej podstawie formułowana jest taka ocena?

Jednym z elementów programu wyborczego Koalicji Obywatelskiej była zapowiedź zakończenia finansowania organizacji określanych jako nacjonalistyczne oraz wzmocnienia eksperckiego charakteru systemu przyznawania dotacji publicznych. Deklaracja ta budzi jednak pytania dotyczące granic pomiędzy walką z ewentualnymi nadużyciami a zapewnieniem pluralizmu w polityce kulturalnej państwa. Historia Polski pokazuje, że środowiska narodowe, konserwatywne oraz niepodległościowe odegrały istotną rolę w odzyskaniu niepodległości i budowie nowoczesnego państwa polskiego. Stanowią one część polskiego dziedzictwa historycznego, którego ochrona należy do ustawowych obowiązków państwa.

W związku z tym zasadne jest uzyskanie szczegółowych informacji na temat kryteriów stosowanych przez ministerstwo, zasad funkcjonowania systemu eksperckiego oraz sposobu zapewnienia równego traktowania różnych nurtów ideowych uczestniczących w życiu kulturalnym i społecznym Rzeczypospolitej Polskiej.