Interpelacja w sprawie zapewnienia uczniom głuchym dostępu do treści egzaminów zewnętrznych w polskim języku migowym

Gdańsk, 25 maja 2026 r.

Szanowna Pani Minister,

zwracam się z interpelacją poselską w sprawie konieczności zmiany przepisów regulujących zasady dostosowania egzaminów zewnętrznych do potrzeb uczniów głuchych, w szczególności poprzez umożliwienie przedstawiania w polskim języku migowym treści poleceń i pytań egzaminacyjnych.

Z przekazanych mi informacji wynika, że tłumacz PJM może być obecny podczas egzaminu wyłącznie w celu przekazywania informacji proceduralnych i organizacyjnych. Nie może natomiast przedstawić uczniowi w PJM treści poleceń ani pytań znajdujących się w arkuszu egzaminacyjnym.

Stanowisko to jest trudne do zrozumienia, ponieważ ani uczniowie, ani rodzice nie oczekują, aby egzamin był zdawany w polskim języku migowym. Nie chodzi również o możliwość udzielania odpowiedzi w PJM ani o zmianę zakresu wiedzy i umiejętności podlegających ocenie. Odpowiedzi ucznia nadal pozostawałyby w języku polskim pisanym i byłyby oceniane na takich samych zasadach jak odpowiedzi pozostałych zdających.

Oczekiwane dostosowanie polega wyłącznie na przedstawieniu w polskim języku migowym treści poleceń i pytań egzaminacyjnych, tak aby uczeń dokładnie rozumiał, na co ma odpowiedzieć. Tłumaczenie nie powinno obejmować wyjaśniania prawidłowego sposobu rozwiązania zadania, interpretowania jego treści ani udzielania uczniowi dodatkowych wskazówek. Jego celem byłoby jedynie zapewnienie uczniowi pełnego dostępu do informacji zawartych w arkuszu.

Dla wielu osób głuchych polski język migowy jest pierwszym i naturalnym językiem, natomiast język polski, zwłaszcza w swojej bardziej złożonej formie pisanej, jest językiem drugim. Brak możliwości przedstawienia pytań w PJM może zatem powodować, że wynik egzaminu zależy nie tylko od wiedzy ucznia z danego przedmiotu, lecz także od jego zdolności do odczytania i zrozumienia treści sformułowanej w języku, który nie jest jego pierwszym językiem.

W takiej sytuacji egzamin może nie sprawdzać rzeczywistej wiedzy i umiejętności ucznia. Może natomiast w nieproporcjonalnym stopniu sprawdzać jego znajomość języka polskiego jako języka drugiego. Dotyczy to również egzaminów z przedmiotów, których głównym celem nie jest ocena kompetencji językowych ucznia.

Zapewnienie dostępu do treści pytań w PJM nie oznacza uprzywilejowania ucznia ani obniżenia wymagań egzaminacyjnych. Jest to forma usunięcia bariery komunikacyjnej, która pozwala uczniowi zapoznać się z pytaniem w języku dla niego w pełni zrozumiałym, a następnie samodzielnie przygotować odpowiedź w języku polskim pisanym.

Obecne rozwiązania prowadzą do istotnej niespójności. Uczniom niewidomym i słabowidzącym zapewnia się dostosowanie formy arkuszy oraz możliwość odczytywania określonych treści, dzięki czemu mogą zapoznać się z pytaniami mimo istniejącej bariery. Uczniom głuchym nie zapewnia się natomiast porównywalnego dostępu do treści egzaminu w ich naturalnym języku, nawet jeżeli odpowiedzi nadal mają być formułowane w języku polskim.

Zgodnie z art. 44zzr ust. 10 ustawy o systemie oświaty dostosowanie warunków przeprowadzania egzaminu powinno uwzględniać potrzeby edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne ucznia, a także minimalizować ograniczenia wynikające z jego niepełnosprawności. Regulacja ta powinna być stosowana w taki sposób, aby dostępność egzaminu miała charakter rzeczywisty, a nie jedynie formalny.

Konieczne jest stworzenie jasnych przepisów, które zagwarantują uczniom głuchym możliwość zapoznania się z treścią poleceń i pytań egzaminacyjnych w PJM, przy jednoczesnym zachowaniu obowiązku samodzielnego udzielania odpowiedzi w formie wymaganej na danym egzaminie.

Zwracam się zatem do Pani Minister z wnioskiem o podjęcie prac nad zmianą przepisów dotyczących organizacji i przeprowadzania egzaminów zewnętrznych. Zmiana powinna jednoznacznie dopuścić możliwość wiernego przedstawiania w polskim języku migowym treści poleceń i pytań egzaminacyjnych uczniom, dla których PJM jest podstawowym środkiem komunikowania się.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Ministry z prośbą o odpowiedź na poniższe pytania:

1. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę wpływu obecnych zasad na wyniki uczniów głuchych oraz na równość ich szans w porównaniu z pozostałymi zdającymi?
2. Czy ministerstwo podejmie prace nad zmianą przepisów w celu umożliwienia przedstawiania w PJM treści poleceń i pytań podczas egzaminu ósmoklasisty oraz innych egzaminów zewnętrznych?

Z wyrazami szacunku

Jarosław Wałęsa
Poseł na Sejm RP