Interpelacja w sprawie polityki długu publicznego oraz działań rządu służących ograniczeniu deficytu sektora finansów publicznych i stabilizacji relacji długu do PKB

Panie Ministrze,

w przestrzeni publicznej coraz częściej wskazuje się na rosnące ryzyko dla stabilności finansów publicznych, wynikające z utrzymywania się wysokich deficytów sektora instytucji rządowych i samorządowych. Powtarzające się wysokie deficyty mogą prowadzić do wzrostu długu publicznego o ok. 4-5 pkt proc. PKB rocznie, a według prognoz dług liczony według metodologii unijnej może w 2029 r. dojść do ok. 75% PKB.

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego za 2025 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniósł 283 969 mln zł, tj. 7,3% PKB, natomiast dług sektora wyniósł 2 335 153 mln zł, tj. 59,7% PKB. Ministerstwo Finansów podało, że na koniec I kwartału 2026 r. państwowy dług publiczny wyniósł 2 008,2 mld zł, a dług sektora instytucji rządowych i samorządowych liczony według metodologii EDP — 2 444,3 mld zł.

Zgodnie ze Strategią zarządzania długiem sektora finansów publicznych w latach 2026-2029 relacja długu EDP do PKB ma wynieść 59,8% w 2025 r., 65,4% w 2026 r. i wzrosnąć do 75,3% w 2029 r. Strategia przewiduje również wzrost kosztów obsługi długu Skarbu Państwa do 2,6-2,7% PKB w 2029 r. W projekcie ustawy budżetowej na 2026 r. rząd przewidział deficyt budżetu państwa nie większy niż 271,7 mld zł, wydatki 918,9 mld zł i dochody 647,2 mld zł, a relację długu sektora instytucji rządowych i samorządowych według definicji UE na 66,8% PKB na koniec 2026 r.

Polska pozostaje objęta procedurą nadmiernego deficytu. Rada UE zaleciła, aby Polska zlikwidowała nadmierny deficyt do 2028 r. i zapewniła, by nominalna stopa wzrostu wydatków netto nie przekraczała 6,3% w 2025 r., 4,4% w 2026 r., 4,0% w 2027 r. oraz 3,5% w 2028 r. Rządowy średniookresowy plan budżetowo-strukturalny zakłada obniżenie deficytu nominalnego poniżej 3% PKB w 2028 r., przy czym Ministerstwo Finansów wskazało, że plan przedstawiał jedynie ramową strukturę konsolidacji, a część działań ma być prezentowana w kolejnych raportach z jego wdrażania.

Zasadnicza wątpliwość dotyczy tego, czy obecnie przedstawiona przez rząd ścieżka konsolidacji jest wystarczająco konkretna, aby ograniczyć deficyt poniżej 3% PKB do 2028 r. oraz ustabilizować relację długu do PKB. Ryzyko systemowe dotyczy także rosnących kosztów obsługi długu, finansowania wydatków obronnych i inwestycyjnych oraz ewentualnego uruchomienia krajowych progów ostrożnościowych w przypadku wzrostu państwowego długu publicznego. Zasadne jest więc uzyskanie pełnej informacji o tym, jakie działania rząd proponuje po stronie dochodowej, wydatkowej i instytucjonalnej, a także czy planowana jest poprawa przejrzystości prezentowania długu obejmującego fundusze i podmioty finansujące zadania publiczne poza budżetem państwa.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Jaka jest aktualna prognoza Ministerstwa Finansów dotycząca relacji państwowego długu publicznego oraz długu sektora instytucji rządowych i samorządowych według metodologii EDP do PKB w latach 2026-2029, z podaniem założeń dotyczących wzrostu PKB, inflacji, kursu walutowego, rentowności obligacji i kosztów obsługi długu?

2. Jakie są aktualne prognozy deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych, wyniku pierwotnego, kosztów obsługi długu Skarbu Państwa oraz całego sektora publicznego w latach 2026-2029, w ujęciu nominalnym i jako procent PKB?

3. Jaka część przewidywanego wzrostu długu w latach 2026-2029 wynika z finansowania wydatków obronnych, jaka z części pożyczkowej KPO, jaka z kosztów obsługi długu, a jaka z pozostałych potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i funduszy pozabudżetowych?

4. Jakie konkretne działania rząd planuje podjąć w latach 2026-2028, aby obniżyć deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych poniżej 3% PKB w 2028 r.? Proszę o wskazanie każdego działania wraz z szacowanym skutkiem fiskalnym w podziale na dochody i wydatki.

5. Jakie działania po stronie dochodowej są już wdrażane albo planowane, w szczególności w zakresie podatku CIT od sektora bankowego, KSeF, akcyzy, VAT, ograniczania szarej strefy oraz uszczelnienia poboru podatków? Proszę o podanie szacowanego rocznego efektu każdego z tych działań w latach 2026-2029.

6. Czy ministerstwo planuje zmianę sposobu prezentowania długu publicznego tak, aby w jednym zestawieniu publicznie pokazywać państwowy dług publiczny, dług EDP, zobowiązania funduszy umiejscowionych w BGK, zobowiązania Polskiego Funduszu Rozwoju oraz koszty ich obsługi?

7. Czy rząd planuje aktualizację Strategii zarządzania długiem sektora finansów publicznych na lata 2026-2029 w związku z najnowszymi danymi GUS, MF oraz prognozami wskazującymi na możliwość wzrostu długu EDP powyżej 65% PKB w 2026 r. i w kierunku 75% PKB w 2029 r.?

Z poważaniem