Interpelacja w sprawie powołania Zespołu Identyfikującego Członków Rady Narodowego Centrum Nauki

Szanowny Panie Ministrze,

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego opublikowało skład Zespołu Identyfikującego Członków Rady Narodowego Centrum Nauki. Zespół ten odgrywa kluczową rolę w procesie wyłaniania kandydatów do Rady NCN, czyli organu mającego istotny wpływ na funkcjonowanie jednej z najważniejszych polskich instytucji finansujących badania podstawowe.

Decyzja ta zapadła w szczególnym momencie dla polskiej nauki. W ostatnich latach środowisko naukowe wielokrotnie alarmowało o niedofinansowaniu badań podstawowych oraz potrzebie ochrony niezależności NCN. Akcja „NCN to tlen”, petycje podpisane przez ponad 35 tys. przedstawicieli środowiska naukowego oraz protest pod Sejmem 27 maja 2026 r. były wyrazem oczekiwania, że państwo będzie wzmacniać, a nie osłabiać niezależne instytucje naukowe.

W tym kontekście szczególne wątpliwości budzi skład nowo powołanego zespołu. W pięcioosobowym gronie nie widać wyraźnej reprezentacji wszystkich trzech głównych obszarów konkursowych NCN, zwłaszcza obszaru nauk o życiu. Pojawiają się również pytania o proporcje reprezentacji nauk humanistycznych, społecznych oraz ścisłych i technicznych. Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o NCN (Dz. U. z 2026 r. poz. 101) do Zespołu Identyfikującego mogą być powołane osoby reprezentujące różne dziedziny nauki i środowiska naukowe. Wymóg ten pozostaje w ścisłym związku z art. 14 ust. 1 tej ustawy, zgodnie z którym zespół, sporządzając listę kandydatów do Rady NCN, powinien kierować się zasadami zapewnienia zrównoważonej reprezentacji różnych dziedzin nauki i różnych środowisk naukowych.

Wątpliwości budzi również to, czy i w jakim zakresie członkowie zespołu posiadają doświadczenie związane z funkcjonowaniem systemu grantowego NCN. Ustawa nie wymaga, aby byli oni beneficjentami grantów NCN lub pełnili funkcje w organach NCN. Trudno jednak nie postawić pytania, dlaczego do gremium odpowiedzialnego za wyłanianie kandydatów do władz NCN nie powołano większej liczby osób o rozpoznawalnym doświadczeniu w realizacji, ocenie lub zarządzaniu projektami finansowanymi przez NCN.

Dodatkowe pytania rodzi sam proces nominacyjny. W debacie publicznej zwrócono uwagę na możliwe powiązania instytucjonalne, dyscyplinarne i polityczne części członków zespołu z osobami z kierownictwa ministerstwa. W szczególności wskazywane są powiązania z Uniwersytetem Zielonogórskim, reprezentacja geodezji oraz polityczna biografia przewodniczącego zespołu.

Każda z tych okoliczności rozpatrywana osobno mogłaby zostać uznana za przypadkową. Trudno jednak nie postawić pytań o kryteria doboru członków zespołu, gdy łączą się one ze sposobem powołania gremium, które zgodnie z ustawą ma zapewniać reprezentację różnych dziedzin nauki i środowisk naukowych.

Środowisko naukowe ma świeżo w pamięci spory wokół NCN z czasów ministra Przemysława Czarnka. Obecna większość parlamentarna słusznie krytykowała wówczas polityczne ingerencje w instytucje naukowe, w tym w skład Rady NCN w 2022 r., oraz zapowiadała odbudowę standardów państwa. Tysiące osób podpisujących petycje w obronie NCN oraz uczestniczących w proteście pod Sejmem nie domagały się większego wpływu polityków na naukę. Domagały się większego finansowania badań podstawowych oraz silnych, niezależnych instytucji publicznych.

Dla wielu osób związanych z polską nauką jest to pierwszy poważny test tego, czy zapowiadana przez premiera Donalda Tuska odbudowa standardów państwa obejmuje również instytucje naukowe. W tej sytuacji środowisko naukowe, opinia publiczna i Sejm mają prawo oczekiwać pełnej przejrzystości procesu powołania zespołu oraz jasnych odpowiedzi na przedstawione pytania.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Jakimi kryteriami kierował się minister przy wyborze członków Zespołu Identyfikującego Członków Rady NCN?

2. W jaki sposób ministerstwo oceniło spełnienie ustawowych wymogów dotyczących reprezentowania różnych dziedzin nauki i środowisk naukowych przez członków zespołu?

3. Czy przed podjęciem decyzji analizowano reprezentację głównych obszarów konkursowych NCN, w szczególności nauk humanistycznych, społecznych i o sztuce, nauk ścisłych i technicznych oraz nauk o życiu?

4. Jakie doświadczenie związane z realizacją, oceną lub zarządzaniem projektami finansowanymi przez NCN posiadają poszczególni członkowie zespołu według informacji posiadanych przez ministerstwo?

5. Czy sporządzono uzasadnienie wyboru poszczególnych członków zespołu? Jeśli tak, proszę o jego udostępnienie.

6. Czy sporządzono protokół, notatkę służbową lub inny dokument opisujący przebieg procesu wyboru członków zespołu? Jeśli tak, proszę o wskazanie daty sporządzenia, autora oraz informacji, czy dokument ten zostanie udostępniony publicznie.

7. Kto uczestniczył w procesie wyłaniania kandydatów do zespołu oraz opiniował kandydatury przedstawione ministrowi przed podjęciem decyzji o powołaniu zespołu?

8. Czy przy powoływaniu członków zespołu analizowano potencjalne konflikty interesów wynikające z powiązań zawodowych, instytucjonalnych lub politycznych pomiędzy członkami zespołu a kierownictwem ministerstwa?

9. Czy decyzja o składzie zespołu była konsultowana poza Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego, w szczególności z Kancelarią Prezesa Rady Ministrów lub innymi członkami Rady Ministrów? Jeśli tak, proszę o wskazanie podmiotów uczestniczących w tych konsultacjach.

10. Czy ministerstwo zamierza opublikować biogramy członków zespołu wraz z informacją o reprezentowanych dziedzinach nauki, doświadczeniu w systemie grantowym oraz przesłankach ich powołania?

11. Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo w celu zwiększenia przejrzystości procesu powoływania Zespołu Identyfikującego oraz innych organów mających wpływ na funkcjonowanie NCN?

Z szacunkiem