Interpelacja w sprawie stosowania przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w odniesieniu do kobiet urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., które przed dniem 15 listopada 1991 r. korzystały z urlopów wychowawczych lub sprawowały osobistą opiekę nad dziećmi do lat 4

Szanowna Pani Minister,

do mojego biura poselskiego wpłynęła sprawa obywatelki, której odmówiono podwyższenia emerytury do wysokości emerytury minimalnej z uwagi na niespełnienie wymogu posiadania co najmniej 20-letniego okresu składkowego i nieskładkowego. Zarówno Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jak i sądy powszechne przyjęły, że okresy sprawowania opieki nad dziećmi stanowią okresy nieskładkowe, które przy ustalaniu prawa do emerytury minimalnej podlegają ograniczeniu wynikającemu z art. 5 ust. 2 ustawy emerytalnej, tj. mogą zostać uwzględnione wyłącznie do wysokości jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych.

Jednocześnie należy zauważyć, że ustawodawca w art. 174 ust. 2a ustawy emerytalnej przyjął szczególne rozwiązanie dotyczące tych samych okresów przy ustalaniu kapitału początkowego. Okresy sprawowania opieki nad dzieckiem uwzględniane są bowiem według zasad właściwych dla okresów składkowych, z zastosowaniem wskaźnika 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok takiego okresu.

Powstaje zatem istotna wątpliwość natury systemowej. Te same okresy związane z wychowaniem dzieci są premiowane przy ustalaniu wysokości kapitału początkowego oraz wysokości przyszłego świadczenia emerytalnego, natomiast nie wywołują analogicznych skutków przy ustalaniu prawa do gwarantowanej przez państwo emerytury minimalnej.

W praktyce problem ten dotyczy przede wszystkim kobiet, które przez wiele lat sprawowały osobistą opiekę nad dziećmi kosztem aktywności zawodowej. Pomimo wykonywania społecznie niezwykle istotnej funkcji wychowawczej, osoby te niejednokrotnie nie spełniają obecnie warunków uzyskania minimalnego świadczenia emerytalnego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych pojawiały się rozstrzygnięcia wskazujące na konieczność szczególnego traktowania okresów opieki nad dzieckiem przy ustalaniu uprawnień emerytalnych.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podziela stanowisko prezentowane obecnie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz utrwalone w części orzecznictwa, zgodnie z którym okresy opieki nad dzieckiem, o których mowa w art. 7 pkt 5 ustawy emerytalnej, przy ustalaniu prawa do emerytury minimalnej podlegają bezwzględnie ograniczeniu wynikającemu z art. 5 ust. 2 tej ustawy?

2. Czy ministerstwo dokonywało analiz skutków społecznych obowiązujących regulacji dla kobiet urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., które znaczną część aktywności zawodowej poświęciły wychowaniu dzieci?

3. Ile osób pobierających świadczenia emerytalne nie uzyskuje prawa do emerytury minimalnej wyłącznie z powodu zastosowania ograniczenia wynikającego z art. 5 ust. 2 ustawy wobec okresów opieki nad dziećmi?

4. Czy ministerstwo dysponuje danymi dotyczącymi liczby kobiet, którym odmówiono podwyższenia emerytury do kwoty minimalnej pomimo uwzględnienia okresów opieki nad dziećmi przy ustalaniu kapitału początkowego?

5. Czy w ministerstwie były prowadzone lub są obecnie prowadzone analizy bądź prace legislacyjne dotyczące zmiany zasad uwzględniania okresów opieki nad dziećmi przy ustalaniu prawa do emerytury minimalnej?

7. Jak ministerstwo ocenia zgodność obecnego modelu prawnego z:

• art. 2 Konstytucji RP wyrażającym zasadę demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej,
• art. 18 Konstytucji RP nakazującym ochronę rodziny i macierzyństwa,
• art. 71 Konstytucji RP przewidującym szczególną pomoc władz publicznych dla rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji społecznej?

8. Czy ministerstwo rozważa wystąpienie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o dokonanie analizy skutków stosowania obecnych regulacji dla kobiet wychowujących dzieci przed dniem 15 listopada 1991 r.?

Przedstawiona sprawa ma charakter szerszy niż indywidualny przypadek jednej osoby. Dotyczy ona potencjalnie znacznej grupy kobiet, które przez wiele lat wykonywały obowiązki związane z wychowaniem dzieci, a obecnie mogą pozostawać pozbawione prawa do minimalnego zabezpieczenia emerytalnego pomimo wieloletniego udziału w wychowaniu kolejnych pokoleń obywateli.

W przypadku potwierdzenia istnienia opisanej niespójności systemowej oraz braku planowanych działań legislacyjnych zmierzających do jej usunięcia, będę rozważał podjęcie dalszych działań parlamentarnych, w tym skierowanie wystąpienia do Rzecznika Praw Obywatelskich z prośbą o ocenę zgodności obowiązujących regulacji z Konstytucją RP, a także podjęcie inicjatywy ustawodawczej mającej na celu zapewnienie równego i sprawiedliwego traktowania okresów sprawowania opieki nad dziećmi w systemie emerytalnym.

Będę wdzięczny za szczegółowe odniesienie się do przedstawionych zagadnień wraz z przekazaniem danych statystycznych pozostających w dyspozycji ministerstwa.

Michał Wójcik
Poseł na Sejm RP