Interpelacja w sprawie standardów dostępności siedzib zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności

Szanowna Pani Minister,

zwracam się z interpelacją w sprawie standardów dostępności siedzib powiatowych i wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności. Zespoły te pełnią kluczową funkcję w systemie zabezpieczenia społecznego: ich orzeczenia warunkują dostęp do świadczeń, ulg, kart parkingowych, usług wsparcia, uprawnień pracowniczych i wielu innych instrumentów pomocy publicznej.

Do mojego biura docierają sygnały dotyczące barier w siedzibach zespołów orzekających, w tym ciasnych poczekalni, braku realnie dostępnych toalet, braku miejsc parkingowych dla osób z niepełnosprawnościami, nieczytelnego systemu informacji w budynkach, braku oznaczeń dotykowych lub brajlowskich, niewystarczającej dostępności telefonicznej oraz organizacji pracy wymuszającej osobiste wizyty w sprawach, które mogłyby zostać wyjaśnione zdalnie. Przykłady z Krakowa pokazują problem szczególnie jaskrawo, ale z relacji organizacji społecznych wynika, że nie jest to wyłącznie problem jednej lokalizacji.

W mojej ocenie instytucje, których podstawowym zadaniem jest obsługa osób z niepełnosprawnościami, powinny spełniać najwyższy standard dostępności architektonicznej, informacyjno-komunikacyjnej i organizacyjnej. Nie wystarcza samo zapewnienie doraźnej asysty pracownika, jeżeli osoba z niepełnosprawnością nie może samodzielnie odnaleźć drogi, skorzystać z toalety, uzyskać informacji albo bezpiecznie ewakuować się z budynku.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Ile powiatowych i wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności funkcjonuje obecnie w Polsce i w ilu odrębnych lokalizacjach prowadzona jest bezpośrednia obsługa interesantów? Proszę o dane w podziale na województwa.
2. Czy minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego dysponuje aktualnymi danymi o dostępności architektonicznej i informacyjno-komunikacyjnej siedzib tych zespołów, w tym o dostępności toalet, parkingów, wejść, wind, poczekalni, sal obsługi, systemu informacji w budynku, pętli indukcyjnych, oznaczeń brajlowskich lub tyflograficznych oraz procedur ewakuacji? Jeżeli tak, proszę o przekazanie zbiorczych danych. Jeżeli nie, proszę o wskazanie, czy i kiedy taki audyt zostanie przeprowadzony.
3. Czy na poziomie krajowym istnieje minimalny standard lokalu przeznaczonego na siedzibę powiatowego albo wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, wykraczający poza ogólne obowiązki wynikające z ustawy o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami? Jeżeli tak, proszę o jego przekazanie. Jeżeli nie, proszę o informację, czy resort planuje opracować taki standard.
4. Czy organy tworzące lub prowadzące zespoły orzekające są zobowiązane do wykazania, że przed wyborem, najmem albo zmianą siedziby przeprowadzono audyt dostępności i ocenę potrzeb osób z różnymi niepełnosprawnościami? Jeżeli nie, czy rząd planuje wprowadzenie takiego obowiązku?
5. Czy rząd planuje rozwiązania prawne lub organizacyjne, które uniemożliwią finansowanie ze środków publicznych obsługi zespołów orzekających w lokalach, które nie zapewniają realnej dostępności osobom z niepełnosprawnościami, chyba że równolegle przyjęto wiążący plan usunięcia barier albo relokacji?
6. Jakie środki z budżetu państwa, PFRON, funduszy europejskich lub innych programów mogą zostać przeznaczone w latach 2026-2027 na dostosowanie lub zmianę siedzib zespołów orzekających? Proszę o wskazanie programów, kwot, beneficjentów i zasad naboru.
7. Ile wniosków o zapewnienie dostępności oraz skarg na brak dostępności dotyczących powiatowych lub wojewódzkich zespołów orzekających wpłynęło od 2021 r. do PFRON, organów nadzorczych lub właściwych ministerstw? Proszę o dane zbiorcze z podziałem na typ bariery i sposób rozpatrzenia.
8. Czy minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego, jako organ koordynujący politykę dostępności, prowadzi monitoring dostępności instytucji publicznych szczególnie istotnych dla osób z niepełnosprawnościami, w tym zespołów orzekających? Jeżeli tak, proszę o wyniki. Jeżeli nie, proszę o wskazanie, czy taki monitoring zostanie uruchomiony.
9. Czy rząd planuje krajowy standard dostępnej infolinii i obsługi zdalnej dla zespołów orzekających, obejmujący m.in. maksymalny czas oczekiwania, oddzwanianie, obsługę w polskim języku migowym, dostępne formularze, możliwość sprawdzenia stanu sprawy oraz ograniczenie konieczności osobistych wizyt?
10. Czy prowadzone są prace nad zmianą przepisów lub wytycznych dotyczących organizacji posiedzeń składów orzekających, tak aby osoby z niepełnosprawnościami nie były narażone na długie oczekiwanie w niedostępnych poczekalniach, wielokrotne wizyty osobiste albo konieczność przedstawiania tych samych informacji w kilku kanałach kontaktu?
11. Czy rząd planuje ogólnopolską kontrolę lub przegląd dostępności siedzib zespołów orzekających, prowadzony we współpracy z PFRON, wojewodami, organizacjami osób z niepełnosprawnościami i ekspertami dostępności? Jeżeli tak, proszę o harmonogram i zakres. Jeżeli nie, proszę o uzasadnienie.
12. Jakie działania zostaną podjęte, aby w procesie planowanej reformy systemu orzekania o niepełnosprawności dostępność siedzib, kanałów kontaktu i procedur obsługi była traktowana jako element podstawowy, a nie poboczny?

Z wyrazami szacunku

Marta Stożek