Interpelacja w sprawie kontroli NIK i nieprawidłowości przy modernizacji linii kolejowych

Szanowny Panie Ministrze,

Najwyższa Izba Kontroli opublikowała wyniki kontroli dotyczącej modernizacji wybranych linii kolejowych realizowanych przez PKP Polskie Linie Kolejowe SA. Kontrola objęła osiem inwestycji kolejowych współfinansowanych ze środków Unii Europejskiej realizowanych w latach 2017–2024, których łączny koszt wyniósł 8,49 mld zł.

Z ustaleń NIK wynika, że nieprawidłowości pojawiły się zarówno na etapie przygotowania, jak i realizacji inwestycji. Żadna z objętych kontrolą inwestycji nie została ukończona w pierwotnie zakładanym terminie, a opóźnienia sięgały nawet kilku lat. Kontrola wykazała m.in. nierzetelne przygotowanie dokumentacji, błędy w programach funkcjonalno-użytkowych, niewłaściwe kompletowanie dokumentacji projektowo-technicznej i decyzji administracyjnych, nieefektywny monitoring przebiegu inwestycji oraz nieskuteczne zarządzanie ryzykami technicznymi, prawnymi i kontraktowymi.

Warte uwagi są ustalenia dotyczące wzrostu kosztów realizacji badanych inwestycji o niemal 500 mln zł, z czego blisko 30 mln zł miało wynikać z winy spółki, na co składało się głównie nierzetelne określenie zakresu robót na etapie przygotowawczym. NIK wskazała również na przypadki zaniechania naliczenia kar umownych na łączną kwotę 27,7 mln zł oraz brak niezwłocznych działań w celu dochodzenia roszczeń na kwotę 17,8 mln zł.

W jednej z kontrolowanych inwestycji spółka PKP PLK kontynuowała współpracę z nierzetelnym wykonawcą przez ponad dwa lata, pomimo przesłanek uzasadniających odstąpienie od umowy. W tym czasie doszło do licznych kradzieży infrastruktury kolejowej o wartości ok. 12,5 mln zł, a działania zmierzające do wyegzekwowania roszczeń od wykonawcy na kwotę 17,2 mln zł zostały podjęte dopiero po upływie dwóch lat od odstąpienia od umowy.

Przytaczane przez NIK nieprawidłowości mają duże znaczenie nie tylko z punktu widzenia gospodarności wydatkowania środków publicznych i unijnych, lecz także z perspektywy pasażerów, przewoźników i nadawców ładunków, którzy przez opóźnienia w realizacji inwestycji dłużej ponoszą konsekwencje ograniczonej przepustowości, wydłużonych czasów przejazdu oraz utrudnień w ruchu kolejowym.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jakie działania podjął minister infrastruktury w związku z ustaleniami Najwyższej Izby Kontroli dotyczącymi modernizacji wybranych linii kolejowych przez PKP PLK?
2. Czy w związku ze stwierdzonymi przez NIK nieprawidłowościami zostały wyciągnięte jakiekolwiek konsekwencje wobec osób odpowiedzialnych za przygotowanie, nadzór i realizację kontrolowanych inwestycji? Jeśli tak, to jakie?
3. Kto ponosi odpowiedzialność za zaniechanie naliczenia kar umownych na łączną kwotę 27,7 mln zł oraz za brak niezwłocznego dochodzenia roszczeń na kwotę 17,8 mln zł?
4. Czy spółka PKP PLK podjęła działania w celu odzyskania środków wynikających z nienaliczonych kar umownych i niedochodzonych roszczeń? Jeśli tak, jaki jest aktualny stan tych działań?
5. Dlaczego w podnoszonej przez NIK sprawie spółka PKP PLK kontynuowała współpracę z nierzetelnym wykonawcą przez ponad dwa lata, pomimo przesłanek do odstąpienia od umowy oraz problemów wykonawcy z regulowaniem zobowiązań wobec podwykonawców?
6. Jakie działania zostały podjęte w związku z kradzieżami infrastruktury kolejowej o wartości ok. 12,5 mln zł, do których doszło wskutek niewłaściwego zabezpieczenia placu budowy?
7. Czy Ministerstwo Infrastruktury posiada informacje o tym, jaka część środków utraconych lub zagrożonych wskutek opisanych nieprawidłowości została już odzyskana przez PKP PLK? Jeśli tak, to proszę o przedstawienie tych danych.
8. Jakie działania nadzorcze wobec PKP PLK zostały podjęte przez ministra infrastruktury w celu zapewnienia rzetelnego planowania, przygotowania i monitorowania inwestycji kolejowych?
9. Czy system monitorowania inwestycji EPM, wskazany przez NIK jako niespełniający swojej funkcji, został zweryfikowany lub zmodyfikowany? Jeśli tak, jakie zmiany wprowadzono albo planuje się wprowadzić?
10. Które z wniosków pokontrolnych NIK zostały już zrealizowane przez PKP PLK, a które pozostają niezrealizowane? Proszę o przedstawienie harmonogramu ich wdrożenia.

Z wyrazami szacunku

Paulina Matysiak
Posłanka na Sejm RP