Interpelacja w sprawie obciążeń finansowych JST kosztami usuwania, przechowywania i ubezpieczania porzuconych pojazdów

Zwracamy się z interpelacją dotyczącą narastającego problemu obciążania jednostek samorządu terytorialnego kosztami związanymi z usuwaniem, przechowywaniem oraz obowiązkowym ubezpieczeniem porzuconych pojazdów, potocznie określanych jako „wraki”.

Obowiązujące przepisy ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym nakładają na gminy i powiaty obowiązek podejmowania działań związanych z usuwaniem pojazdów pozostawionych bez tablic rejestracyjnych, pojazdów nieużywanych lub stwarzających zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz porządku publicznego. Działania te realizowane są przede wszystkim na podstawie art. 50a oraz art. 130a wskazanej ustawy.

Choć cel tych regulacji pozostaje bezsporny, praktyka ich stosowania prowadzi do sytuacji, w której koszty nieodpowiedzialnych zachowań właścicieli pojazdów ponoszą lokalne wspólnoty samorządowe. W wielu przypadkach pojazdy trafiające na parkingi depozytowe pozostają tam przez wiele miesięcy, a nawet lat, zanim możliwe stanie się ich ostateczne przejęcie przez samorząd i przekazanie do kasacji.

Szczególnie problematyczne są długotrwałe procedury administracyjne i sądowe związane z orzekaniem przepadku pojazdów. W przypadku pojazdów usuwanych w trybie art. 130a ustawy Prawo o ruchu drogowym konieczne jest uzyskanie prawomocnego orzeczenia sądu, co przy obecnym obciążeniu wymiaru sprawiedliwości może trwać od kilku miesięcy do nawet kilku lat. W tym czasie pojazdy zajmują miejsca na parkingach strzeżonych, generując kolejne koszty.

Dodatkowym obciążeniem jest obowiązek utrzymywania ochrony ubezpieczeniowej OC dla pojazdów pozostających w depozycie. Z uwagi na obowiązujące przepisy krajowe oraz utrwalone orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zarejestrowany pojazd mechaniczny co do zasady powinien pozostawać objęty obowiązkowym ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej. W efekcie samorządy zmuszone są do finansowania polis dla pojazdów, które często nie przedstawiają żadnej wartości użytkowej i przeznaczone są wyłącznie do złomowania.

Jednocześnie odzyskanie poniesionych kosztów od właścicieli pojazdów jest w wielu przypadkach niemożliwe. Często są to osoby niewypłacalne, bezdomne, zadłużone lub przebywające poza granicami kraju. Prowadzone postępowania egzekucyjne okazują się bezskuteczne, a koszty związane z ich wszczęciem dodatkowo obciążają budżety samorządowe.

W praktyce wartość rynkowa większości porzuconych pojazdów nie przekracza wartości złomu, natomiast łączne koszty odholowania, przechowywania, obsługi prawnej oraz ubezpieczenia wielokrotnie przewyższają możliwe do odzyskania środki. Oznacza to, że gminy i powiaty dopłacają do likwidacji każdego takiego pojazdu, ograniczając środki przeznaczone na realizację innych zadań publicznych.

W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Infrastruktury, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji lub Ministerstwo Finansów prowadzą bądź planują prace legislacyjne mające na celu umożliwienie jednostkom samorządu terytorialnego szybkiej likwidacji pojazdów o charakterze wraku w uproszczonym trybie administracyjnym, bez konieczności prowadzenia długotrwałych postępowań sądowych?
2. Czy rozważane jest skrócenie terminów określonych w art. 50a oraz art. 130a ustawy Prawo o ruchu drogowym w odniesieniu do pojazdów znajdujących się w stanie trwałej dewastacji, nieprzedstawiających wartości użytkowej lub stwarzających zagrożenie dla środowiska naturalnego?
3. Czy resorty dysponują danymi dotyczącymi łącznych kosztów ponoszonych przez gminy i powiaty w związku z usuwaniem, przechowywaniem oraz ubezpieczaniem porzuconych pojazdów, a także danymi dotyczącymi skuteczności odzyskiwania tych należności od właścicieli pojazdów?
4. Czy minister finansów, we współpracy z ministrem infrastruktury, rozważa stworzenie podstaw prawnych umożliwiających zawieranie przez jednostki samorządu terytorialnego zbiorowych lub flotowych umów obowiązkowego ubezpieczenia OC obejmujących pojazdy przechowywane na parkingach depozytowych?
5. Czy prowadzone są lub planowane są rozmowy z Komisją Nadzoru Finansowego, Ubezpieczeniowym Funduszem Gwarancyjnym oraz zakładami ubezpieczeń w celu wypracowania dedykowanego, niskokosztowego modelu ubezpieczenia dla porzuconych pojazdów pozostających w dyspozycji samorządów?
6. Czy rozważane jest utworzenie mechanizmu finansowego pozwalającego na refundację samorządom kosztów związanych z usuwaniem i przechowywaniem pojazdów, których właściciele okazali się trwale niewypłacalni, w szczególności poprzez wykorzystanie części środków pochodzących z kar nakładanych przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny?