Interpelacja w sprawie działań państwa na rzecz przeciwdziałania nielegalnemu importowi odpadów do Polski oraz usuwania nielegalnie zgromadzonych odpadów

Szanowna Pani Minister,

problem nielegalnego importu odpadów do Polski oraz nielegalnego magazynowania odpadów pozostaje jednym z najpoważniejszych wyzwań z zakresu ochrony środowiska, bezpieczeństwa publicznego oraz odpowiedzialności państwa za egzekwowanie prawa. Przez lata Polska była wskazywana jako kraj szczególnie narażony na proceder sprowadzania odpadów, których dalsze zagospodarowanie odbywało się z naruszeniem przepisów albo kończyło się ich porzucaniem na terenach gmin, terenach poprzemysłowych, prywatnych działkach czy w magazynach niespełniających wymogów bezpieczeństwa.

Konsekwencje tego zjawiska ponoszą przede wszystkim mieszkańcy, samorządy oraz środowisko. W wielu przypadkach dochodzi do pożarów składowisk, skażenia gleby i wód, a także wieloletnich sporów dotyczących tego, kto ma ponieść koszty usunięcia odpadów. Szczególnie niepokojące jest to, że w praktyce ciężar organizacyjny i finansowy często spada na jednostki samorządu terytorialnego, mimo że problem ma charakter systemowy i wymaga zdecydowanej reakcji państwa.

Z informacji publicznych wynika, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska zabezpieczyło środki w ramach rezerwy celowej na program pilotażowy dotyczący usuwania odpadów w kwocie 153 mln zł. Jednocześnie prowadzone mają być analizy dotyczące aktualizacji przepisów związanych z transgranicznym przemieszczaniem odpadów, a także działania dotyczące obsady stanowiska głównego inspektora ochrony środowiska. Są to kwestie wymagające doprecyzowania, ponieważ od ich skuteczności zależy realne ograniczenie procederu nielegalnego sprowadzania i porzucania odpadów w Polsce.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Jakie konkretne działania legislacyjne, organizacyjne i kontrolne podjęło Ministerstwo Klimatu i Środowiska w celu ograniczenia nielegalnego importu odpadów do Polski?
2. Na jakim etapie znajduje się analiza dotycząca aktualizacji przepisów związanych z transgranicznym przemieszczaniem odpadów?
3. Czy ministerstwo planuje przedstawić projekt zmian ustawowych lub rozporządzeń w tym zakresie? Jeżeli tak, jaki jest harmonogram prac?
4. Jakie przepisy, w ocenie ministerstwa, wymagają pilnej zmiany, aby skuteczniej przeciwdziałać nielegalnemu sprowadzaniu odpadów do Polski?
5. Czy planowane jest zwiększenie uprawnień Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, wojewódzkich inspektoratów ochrony środowiska, Krajowej Administracji Skarbowej, Straży Granicznej lub innych służb w zakresie kontroli transportów odpadów?
6. Czy ministerstwo analizuje możliwość wzmocnienia kontroli na granicach oraz na trasach przewozu odpadów, w tym poprzez lepszą wymianę danych między służbami?
7. Ile przypadków nielegalnego transgranicznego przemieszczania odpadów do Polski ujawniono w latach 2020–2025, z podziałem na poszczególne lata?
8. Z jakich państw najczęściej pochodziły odpady nielegalnie sprowadzane do Polski lub zatrzymywane w ramach kontroli?
9. Jakie kategorie odpadów najczęściej występowały w ujawnionych przypadkach nielegalnego importu?
10. Ile decyzji administracyjnych, kar finansowych oraz zawiadomień do organów ścigania wydano w sprawach dotyczących nielegalnego importu lub nielegalnego magazynowania odpadów w latach 2020–2025?
11. Ile środków finansowych z rezerwy celowej w wysokości 153 mln zł zostało już uruchomionych, zakontraktowanych lub wydatkowanych na program pilotażowy dotyczący usuwania odpadów?
12. Jakie są kryteria udziału w tym programie pilotażowym i kto może ubiegać się o środki: gminy, powiaty, województwa, organy administracji rządowej czy inne podmioty?
13. Ile lokalizacji nielegalnie zgromadzonych odpadów zostało dotychczas objętych programem pilotażowym, z podziałem na województwa?
14. Czy ministerstwo posiada aktualną ogólnopolską mapę miejsc nielegalnego magazynowania odpadów wymagających pilnej interwencji? Jeżeli tak, proszę o wskazanie liczby takich miejsc z podziałem na województwa.
15. Czy kwota 153 mln zł, według szacunków ministerstwa, jest wystarczająca wobec skali problemu nielegalnie zgromadzonych odpadów w Polsce?
16. Jakie działania podejmowane są w celu odzyskiwania kosztów usuwania nielegalnie zgromadzonych odpadów od podmiotów odpowiedzialnych za ich sprowadzenie, magazynowanie lub porzucenie?
17. Czy ministerstwo planuje stworzenie stałego mechanizmu finansowania usuwania nielegalnie zgromadzonych odpadów, aby samorządy nie były pozostawiane same z kosztami działań naprawczych?
18. Na jakim etapie znajduje się procedura obsady stanowiska głównego inspektora ochrony środowiska i kiedy planowane jest jej zakończenie?
19. Czy brak stałej obsady na stanowisku głównego inspektora ochrony środowiska miał lub może mieć wpływ na skuteczność działań kontrolnych i koordynacyjnych państwa w zakresie przeciwdziałania nielegalnemu importowi odpadów?
20. Jakie mierzalne cele ministerstwo przyjęło w zakresie ograniczenia nielegalnego importu odpadów oraz usuwania nielegalnie zgromadzonych odpadów w latach 2026–2027?
21. Czy ministerstwo planuje publikowanie cyklicznych raportów dotyczących skali nielegalnego importu odpadów, wyników kontroli, liczby postępowań oraz efektów programu usuwania odpadów?
22. Jakie działania edukacyjne, informacyjne lub prewencyjne są planowane wobec przedsiębiorców, samorządów oraz służb kontrolnych, aby ograniczyć ryzyko obchodzenia przepisów dotyczących gospodarki odpadami?
23. Czy ministerstwo analizuje przypadki pożarów składowisk i magazynów odpadów pod kątem ich związku z nielegalnym importem lub nielegalnym magazynowaniem odpadów?
24. Czy resort planuje wprowadzenie rozwiązań, które uniemożliwią przerzucanie odpowiedzialności finansowej za usunięcie odpadów na samorządy i mieszkańców w sytuacji, gdy odpady zostały porzucone przez nieuczciwe podmioty?
25. Kiedy opinia publiczna, samorządy oraz właściwe służby mogą spodziewać się kompleksowego programu państwa w zakresie przeciwdziałania nielegalnemu importowi odpadów do Polski?

Z poważaniem

Marcin Józefaciuk
Poseł na Sejm RP