Interpelacja w sprawie organizacji szczepień przeciwko HPV w szkołach oraz wsparcia dyrektorów, nauczycieli, rodziców i uczniów

Szanowna Pani Minister,

zwracam się do Pani Minister Barbary Nowackiej w sprawie roli Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz szkół w organizacji dobrowolnych szczepień przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego – HPV.

Umożliwienie wykonywania szczepień na terenie szkół jest rozwiązaniem potrzebnym. Pozwala ograniczyć bariery organizacyjne, ułatwia rodzicom skorzystanie z programu i może przyczynić się do zwiększenia liczby zaszczepionych dzieci. Warunkiem jego skuteczności jest jednak zapewnienie szkołom jasnych, jednolitych i możliwych do zastosowania zasad postępowania.

Podczas posiedzenia Parlamentarnego Zespołu do spraw Zdrowia Mężczyzn poświęconego konsekwencjom zakażeń HPV oraz realizacji szczepień w szkołach przedstawiciele środowiska oświatowego i organizacji społecznych wskazywali, że dyrektorzy nie zawsze otrzymują wystarczająco precyzyjne informacje dotyczące zakresu odpowiedzialności szkoły. Pojawiają się wątpliwości, które czynności należą do obowiązków dyrektora i pracowników szkoły, które mają charakter dobrowolnego wsparcia programu, a które pozostają wyłączną odpowiedzialnością podmiotu leczniczego.

Szkoła nie jest podmiotem leczniczym. Dyrektorzy i nauczyciele nie powinni więc być zmuszani do samodzielnego rozstrzygania wątpliwości medycznych, prawnych ani organizacyjnych. Ich rolą może być przekazanie rodzicom rzetelnej informacji, zebranie deklaracji zainteresowania, udostępnienie odpowiedniego pomieszczenia oraz pomoc w organizacji pracy szkoły, ale zakres tych zadań powinien zostać jednoznacznie określony.

Istotne znaczenie ma również sposób informowania rodziców. Z przedstawionych podczas posiedzenia danych wynika, że część rodziców nadal nie wie, że szczepienia przeciwko HPV są dostępne bezpłatnie także dla chłopców. Niektórzy utożsamiają HPV wyłącznie z rakiem szyjki macicy, przez co zagrożenia dotyczące zdrowia chłopców i przyszłych dorosłych mężczyzn pozostają poza społeczną świadomością.

Szkoły mogą odegrać ważną rolę w przekazywaniu wiedzy o profilaktyce zdrowotnej, ale powinny otrzymywać materiały przygotowane przez specjalistów, dostosowane do wieku uczniów i pozbawione przekazów utrwalających przekonanie, że HPV jest problemem dotyczącym wyłącznie dziewcząt i kobiet.

Kolejnym wyzwaniem jest dezinformacja. Jej skutkiem nie zawsze jest jednoznaczna odmowa szczepienia. Często prowadzi ona do odkładania decyzji, poszukiwania informacji w niewiarygodnych źródłach oraz utraty zaufania do instytucji publicznych. Nauczyciele nie mogą zastępować lekarzy, ale powinni wiedzieć, gdzie skierować rodzica i z jakich zweryfikowanych materiałów korzystać.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Ile szkół uczestniczyło w organizacji szczepień przeciwko HPV w latach szkolnych 2024/2025 i 2025/2026, z podziałem na województwa, typy szkół oraz szkoły publiczne i niepubliczne (dane są potrzebne do oceny rzeczywistego, a nie wyłącznie formalnego zasięgu programu)?
2. Jaki odsetek szkół, do których uczęszczają dzieci objęte bezpłatnym programem szczepień, umożliwił wykonanie szczepienia na terenie placówki (pozwoli to ustalić, w ilu szkołach rodzice rzeczywiście uzyskali taką możliwość)?
3. Jakie przyczyny nieuczestniczenia w programie zgłaszali dyrektorzy szkół (należy ustalić znaczenie obaw prawnych, dodatkowych obowiązków administracyjnych, braku odpowiedniego pomieszczenia oraz trudności w nawiązaniu współpracy z podmiotem medycznym)?
4. Jaki dokładnie zakres obowiązków związanych z organizacją szczepień spoczywa na dyrektorze szkoły, wychowawcach, nauczycielach i pracownikach administracyjnych (konieczne jest wyraźne oddzielenie zadań szkoły od odpowiedzialności podmiotu leczniczego)?
5. Które czynności związane z organizacją szczepień mają dla szkoły charakter obowiązkowy, a które zależą od dobrowolnej decyzji dyrektora (brak jednoznacznego rozróżnienia może prowadzić do różnych praktyk w poszczególnych placówkach)?
6. W jakim terminie Ministerstwo Edukacji Narodowej przekaże szkołom jednolitą instrukcję określającą zadania dyrektora, nauczycieli, rodziców, organu prowadzącego i podmiotu leczniczego (dyrektorzy powinni otrzymać dokument praktyczny, jednoznaczny i aktualizowany przed rozpoczęciem kolejnego roku szkolnego)?
7. W jaki sposób dyrektor może uzyskać pomoc w przypadku braku podmiotu medycznego zainteresowanego przeprowadzeniem szczepień w szkole (gotowość szkoły do udziału w programie nie powinna pozostawać bez odpowiedzi z powodu braku jasno wskazanej ścieżki kontaktu)?
8. Jakie wsparcie prawne i organizacyjne zapewniono dyrektorom szkół uczestniczących w programie (jednorazowe przekazanie materiałów może być niewystarczające w przypadku konkretnych problemów występujących podczas przygotowania szczepień)?
9. W jaki sposób ministerstwo monitoruje dodatkowe obciążenie dyrektorów, wychowawców i pracowników administracyjnych związane ze zbieraniem deklaracji, przekazywaniem informacji i organizacją pracy szkoły (program nie powinien być realizowany poprzez nieograniczone dokładanie obowiązków pracownikom oświaty bez zapewnienia wsparcia)?
10. Jakie działania podjęto, aby każdy rodzic dziecka objętego programem otrzymał informację o bezpłatnym szczepieniu, także wtedy, gdy dana szkoła nie organizuje szczepień na swoim terenie (dostęp do informacji nie powinien zależeć wyłącznie od aktywności konkretnego dyrektora)?
11. W jaki sposób ministerstwo ocenia możliwość przekazywania informacji o programie podczas pierwszych zebrań z rodzicami w każdym roku szkolnym (początek roku szkolnego jest momentem pozwalającym dotrzeć do dużej części rodziców przed podjęciem decyzji o szczepieniu)?
12. Jakie materiały dotyczące HPV przygotowano dla dyrektorów, nauczycieli, uczniów i rodziców oraz w jaki sposób dostosowano je do wieku i poziomu rozwoju dzieci (innego języka i zakresu informacji wymagają uczniowie młodszych klas, starsza młodzież oraz ich rodzice)?
13. W jaki sposób zapewniono, aby materiały wykorzystywane w szkołach przedstawiały zagrożenia dotyczące zarówno dziewcząt, jak i chłopców (przekaz skoncentrowany wyłącznie na raku szyjki macicy może utrwalać przekonanie, że szczepienia nie dotyczą chłopców)?
14. Jakie działania podjęto w celu przygotowania dyrektorów, wychowawców, pedagogów i nauczycieli do reagowania na dezinformację dotyczącą szczepień przeciwko HPV (pracownik szkoły powinien wiedzieć, gdzie skierować rodzica oraz które materiały pochodzą z wiarygodnych źródeł)?
15. Jakie procedury obowiązują w przypadku przekazywania szkołom przez podmioty zewnętrzne materiałów zawierających informacje niezgodne z aktualną wiedzą medyczną (dyrektor nie powinien być pozostawiony z obowiązkiem samodzielnej oceny specjalistycznych treści medycznych)?
16. W jakim zakresie problematyka HPV, profilaktyki nowotworowej i szczepień została uwzględniona w edukacji zdrowotnej oraz materiałach udostępnianych szkołom (działania organizacyjne powinny być uzupełnione rzetelną i dostosowaną do wieku edukacją)?
17. W jaki sposób uczniowie są informowani o przebiegu szczepienia, swoich prawach, możliwości zadawania pytań oraz zasadach poszanowania ich prywatności (dziecko nie podejmuje samodzielnie prawnej decyzji o szczepieniu, ale powinno być traktowane podmiotowo i otrzymać zrozumiałą informację)?
18. Jak ministerstwo ocenia dotychczasowe funkcjonowanie programu w szkołach i jakie zmiany organizacyjne zostaną wprowadzone przed rozpoczęciem kolejnego roku szkolnego (ewaluacja powinna obejmować nie tylko liczbę przekazanych materiałów, lecz także liczbę uczestniczących szkół, zgłaszane trudności oraz doświadczenia rodziców, uczniów i pracowników oświaty)?

Z poważaniem

Marcin Józefaciuk
Poseł na Sejm RP