Interpelacja w sprawie możliwości wspierania tworzenia polskich kierunków i katedr na zagranicznych uniwersytetach jako narzędzia promocji Polski

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z interpelacją w sprawie możliwości wspierania przez państwo polskie tworzenia oraz rozwoju polskich kierunków, programów, katedr lub stałych stanowisk akademickich związanych z językiem polskim, historią Polski, kulturą polską i współczesną problematyką polską na renomowanych zagranicznych uczelniach.

Impulsem do skierowania niniejszej interpelacji są sygnały i prośby kierowane przez przedstawicieli Polonii oraz środowisk akademickich związanych z University of California, Berkeley. Na tej uczelni istnieje ścieżka Polish Studies w strukturze Department of Slavic Languages and Literatures, prowadzone są zajęcia z języka polskiego, a środowisko akademickie rozważa utworzenie trwałej, etatowej katedry Polish Studies w formule endowed chair, co miałoby wzmocnić nauczanie języka polskiego, literatury, historii, kultury oraz współczesne studia nad Polską.

Z przekazanych informacji wynika, że po stronie UC Berkeley istnieje rzeczywiste zainteresowanie władz wydziałowych i akademickich dalszym rozwojem programu, a proponowany model zakładałby trwałe osadzenie tej inicjatywy w Department of Slavic Languages and Literatures oraz współudział organizacyjny i finansowy samej uczelni po spełnieniu określonych warunków fundraisingowych.

Mam pełną świadomość, że środki publiczne Rzeczypospolitej Polskiej nie mogą być przeznaczane wprost na finansowanie działalności obcych uczelni w sposób dowolny i nieograniczony. Jednocześnie zasadne jest pytanie, czy w obowiązującym porządku prawnym istnieją instrumenty pozwalające wspierać tego rodzaju przedsięwzięcia nie jako finansowanie zagranicznej uczelni sensu stricto, lecz jako element strategicznej promocji Polski, języka polskiego, polskiej kultury, nauki i dziedzictwa narodowego za granicą.

W realiach współczesnej konkurencji międzynarodowej obecność Polski na czołowych uczelniach świata ma znaczenie nie tylko naukowe, ale również kulturowe, dyplomatyczne i wizerunkowe. Stałe programy Polish Studies mogą budować zainteresowanie Polską wśród studentów, doktorantów i kadry akademickiej, wzmacniać współpracę badawczą, a także służyć utrzymywaniu więzi z Polonią oraz promocji języka polskiego jako ważnego elementu tożsamości narodowej.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego analizowało możliwość wspierania tworzenia lub współtworzenia polskich kierunków, programów, katedr lub stanowisk akademickich na zagranicznych uczelniach, w szczególności na uczelniach o wysokiej renomie międzynarodowej?

2. Czy w obowiązującym stanie prawnym istnieje możliwość pośredniego wspierania takich inicjatyw, na przykład poprzez:

– programy współpracy akademickiej,
– granty na internacjonalizację polskiej nauki,
– finansowanie wymiany kadry i studentów,
– wsparcie visiting professors,
– finansowanie lektoratów języka polskiego,
– wspieranie wspólnych projektów badawczych i dydaktycznych,
– działania realizowane przez właściwe agencje i instytucje publiczne?

3. Czy możliwe jest stworzenie specjalnego instrumentu programowego służącego promocji Polski poprzez obecność polskiej humanistyki, języka polskiego i studiów nad Polską na zagranicznych uniwersytetach, przy zachowaniu zgodności z przepisami o finansach publicznych?

4. Czy ministerstwo dopuszcza model, w którym wsparcie strony polskiej nie miałoby charakteru bezpośredniego finansowania działalności zagranicznej uczelni, lecz byłoby kierowane na konkretne komponenty merytoryczne, takie jak:

– stypendia,
– mobilność naukowców,
– szkoły letnie,
– wizyty profesorskie,
– materiały dydaktyczne,
– wspólne badania,
– wydarzenia naukowe i kulturalne promujące Polskę?

5. Czy w ocenie ministerstwa możliwe byłoby wypracowanie międzyresortowego mechanizmu współpracy w tym zakresie, obejmującego również instytucje odpowiedzialne za promocję kultury, dyplomację publiczną oraz współpracę z Polonią?

6. Czy ministerstwo prowadzi obecnie ewidencję lub mapę istniejących zagranicznych ośrodków Polish Studies, polonistyk, lektoratów języka polskiego oraz katedr poświęconych Polsce? Jeżeli tak, proszę o informację, które z tych ośrodków korzystają z jakiejkolwiek formy wsparcia ze strony państwa polskiego.

7. Czy ministerstwo mogłoby przeanalizować przykład inicjatywy zgłaszanej przez środowisko Polonii studiującej na UC Berkeley, dotyczącej utworzenia trwałej katedry Polish Studies, i wskazać, czy oraz w jakiej formule państwo polskie mogłoby uczestniczyć w takim przedsięwzięciu w sposób zgodny z prawem, celowy i efektywny z punktu widzenia promocji Polski?

8. Czy rozważane jest opracowanie wytycznych lub programu pilotażowego dla szczególnie prestiżowych zagranicznych uczelni, na których obecność studiów nad Polską mogłaby mieć znaczenie strategiczne dla polskiej dyplomacji naukowej i kulturalnej?