Interpelacja w sprawie ograniczeń w dostępie małych gmin do programów dofinansowania inwestycji z powodu wymogu zapewnienia wkładu własnego

Szanowna Pani Minister,

w ostatnich latach administracja rządowa uruchomiła szereg programów wspierających rozwój infrastruktury lokalnej, obejmujących m.in. budowę i modernizację dróg, obiektów sportowych, infrastruktury edukacyjnej, kulturalnej, społecznej oraz komunalnej. Programy te stanowią istotne narzędzie wyrównywania szans rozwojowych pomiędzy regionami kraju oraz wspierania lokalnych wspólnot samorządowych w realizacji niezbędnych inwestycji.

W praktyce jednak wiele małych gmin, zwłaszcza gmin wiejskich i miejsko-wiejskich, napotyka istotne trudności w korzystaniu z dostępnych środków. Jedną z głównych barier jest konieczność zapewnienia wkładu własnego, który przy ograniczonych dochodach budżetowych często przekracza realne możliwości finansowe samorządów. W rezultacie jednostki samorządu terytorialnego, które najbardziej potrzebują wsparcia inwestycyjnego, niejednokrotnie nie są w stanie ubiegać się o środki lub rezygnują z realizacji projektów pomimo uzyskania pozytywnej oceny wniosków.

Problem ten dotyka szczególnie gmin o niewielkiej liczbie mieszkańców, których potencjał dochodowy jest znacząco niższy niż w przypadku większych jednostek samorządowych. W konsekwencji obecny model finansowania może prowadzić do pogłębiania różnic rozwojowych zamiast ich niwelowania. W praktyce oznacza to, że gminy o najsłabszym potencjale finansowym, które często borykają się jednocześnie z największymi deficytami infrastrukturalnymi, mają ograniczoną możliwość korzystania z instrumentów wsparcia finansowanego ze środków publicznych. W efekcie wymóg zapewnienia wkładu własnego może prowadzić do sytuacji, w której pomoc publiczna jest łatwiej dostępna dla jednostek o lepszej kondycji finansowej niż dla samorządów najbardziej potrzebujących wsparcia inwestycyjnego.

Szczególne znaczenie ma to w kontekście konstytucyjnej zasady zrównoważonego rozwoju oraz dążenia do zapewnienia obywatelom porównywalnego dostępu do infrastruktury publicznej niezależnie od miejsca zamieszkania. Ograniczone możliwości finansowe najmniejszych gmin nie powinny stanowić przeszkody uniemożliwiającej realizację inwestycji służących poprawie jakości życia mieszkańców oraz bezpieczeństwa lokalnych społeczności.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy ministerstwo analizowało skalę rezygnacji przez gminy z udziału w programach dofinansowania inwestycji z powodu braku możliwości zapewnienia wymaganego wkładu własnego?
2. Czy rozważane jest wprowadzenie mechanizmu wsparcia finansowego przeznaczonego na pokrycie części wkładu własnego dla gmin o najmniejszej liczbie mieszkańców lub najniższych dochodach własnych?
3. Czy ministerstwo planuje uzależnienie wysokości wymaganego wkładu własnego od sytuacji finansowej samorządu, tak aby mniejsze i mniej zamożne gminy mogły korzystać z wyższego poziomu dofinansowania?
4. Czy ministerstwo dysponuje danymi dotyczącymi liczby projektów inwestycyjnych, z których jednostki samorządu terytorialnego zrezygnowały w latach 2022–2025 z uwagi na brak możliwości zapewnienia wymaganego wkładu własnego?
5. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie mechanizmu różnicowania poziomu wymaganego wkładu własnego w zależności od sytuacji finansowej jednostki samorządu terytorialnego, w szczególności poziomu dochodów własnych na mieszkańca, wskaźnika zamożności gminy lub liczby mieszkańców?
6. Czy prowadzone są analizy dotyczące wpływu obecnych wymogów dotyczących wkładu własnego na dostępność środków publicznych dla najmniejszych jednostek samorządu terytorialnego oraz na tempo rozwoju infrastrukturalnego obszarów wiejskich i miejsko-wiejskich?

Z wyrazami szacunku

Patryk Jaskulski
Poseł na Sejm RP