Interpelacja w sprawie zmiany kryteriów oceny (mierników) tzw. nabyć sprawdzających oraz systemowej presji fiskalnej wywieranej na mikro- i małych przedsiębiorców przez organy Krajowej Administracji Skarbowej

Szanowny Panie Ministrze,

działając na podstawie art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), składam interpelację w sprawie skrajnie niepokojących doniesień medialnych oraz bezpośrednich relacji pracowników Krajowej Administracji Skarbowej (KAS) dotyczących masowych kontroli w najmniejszych podmiotach gospodarczych oraz drastycznej zmiany filozofii przeprowadzania tzw. nabyć sprawdzających.

W ostatnich tygodniach opinia publiczna została zbulwersowana doniesieniami o kuriozalnych i niewspółmiernych karach nakładanych na przedsiębiorców za błahe uchybienia (czego symbolem stała się sprawa tzw. pizzy z krewetkami). Jak wynika z publicznych wystąpień przedstawicieli związków zawodowych działających w strukturach KAS, sytuacja ta nie jest efektem samowoli urzędników najniższego szczebla, lecz bezpośrednią konsekwencją odgórnych wytycznych oraz nowej konstrukcji wewnętrznych wskaźników efektywności (tzw. mierników).

Według relacji zatrudnionych w urzędach skarbowych jeszcze kilka lat temu nadrzędnym celem nabycia sprawdzającego była prewencja, edukacja oraz przypominanie o obowiązkach ewidencyjnych. Do wykonania planu urzędu liczyła się sama liczba przeprowadzonych weryfikacji. Obecnie – jak alarmują pracownicy – system został zmieniony w taki sposób, że do miernika sukcesu zaliczane są wyłącznie tzw. pozytywne nabycia sprawdzające, czyli takie, które zakończyły się nałożeniem mandatu karnego lub odmową jego przyjęcia.

Taka konstrukcja wskaźników zmusza urzędników do bezwzględnego penalizowania nawet najdrobniejszych pomyłek, eliminując całkowicie instytucję pouczenia. Co więcej, z relacji pracowników wynika, że ze strony kierownictwa urzędów wywierana jest presja na nakładanie mandatów w jak najwyższych kwotach. Praktyka ta stoi w jaskrawej sprzeczności z duchem konstytucji biznesu oraz z przepisami Kodeksu karnego skarbowego (w szczególności z zasadą dyrektyw wymiaru kary i indywidualizacji odpowiedzialności określonej w art. 12 i 13 K.k.s.).

Zamiast koncentrować siły i środki KAS na ściganiu zorganizowanej przestępczości podatkowej, wyłudzeniach podatku VAT na wielką skalę czy agresywnej optymalizacji podatkowej międzynarodowych korporacji, państwo kieruje aparat opresji przeciwko najmniejszym polskim przedsiębiorcom, którzy są najłatwiejszym celem kontrolnym.

W związku z powyższym, realizując mandat poselski, zwracam się do Pana Ministra z następującymi, szczegółowymi pytaniami:

1. Czy w instrukcjach, wytycznych lub systemach oceny pracy urzędów skarbowych oraz urzędów celno-skarbowych wprowadzono wskaźniki (mierniki) efektywności, które uzależniają realizację planów urzędu wyłącznie od liczby kontroli (w tym nabyć sprawdzających) zakończonych nałożeniem mandatu lub skierowaniem sprawy do ukarania?
2. Kto personalnie (w strukturach Ministerstwa Finansów lub kierownictwa Krajowej Administracji Skarbowej) podjął decyzję o zmianie konstrukcji tych wskaźników oraz jakie były merytoryczne i prawne przesłanki odejścia od funkcji prewencyjno-edukacyjnej nabycia sprawdzającego na rzecz podejścia restrykcyjno-fiskalnego?
3. Jak Ministerstwo Finansów odnosi się do zarzutów pracowników KAS, iż odgórnie narzucane są plany kwotowe dotyczące minimalnych lub pożądanych wartości mandatów, co może stanowić rażące naruszenie niezależności finansowej urzędnika jako finansowego organu postępowania przygotowawczego w rozumieniu K.k.s.?
4. Ile tzw. nabyć sprawdzających przeprowadzono w latach 2023, 2024, 2025 oraz w I połowie 2026 roku, jaki odsetek z nich zakończył się nałożeniem mandatu, a jaki pouczeniem, oraz jaka była łączna kwota zabezpieczonych w ten sposób wpływów budżetowych?
5. Jaki procent wszystkich kontroli podatkowych i celno-skarbowych oraz nabyć sprawdzających w latach 2024-2026 dotyczył mikro- i małych przedsiębiorców (zatrudniających do 50 pracowników), w porównaniu do podmiotów średnich i dużych?
6. Czy Pan Minister uważa, że obecna polityka wskaźnikowa szefa KAS, wymuszająca karanie mandatami za minimalne, formalne uchybienia, buduje zaufanie obywateli do organów państwa (zgodnie z art. 12 ustawy Prawo przedsiębiorców) i czy zamierza Pan podjąć natychmiastowe działania w celu rewizji tych chorych mechanizmów korporacyjnych w administracji publicznej?