Interpelacja w sprawie kryteriów i mechanizmów nadzoru nad projektowanym systemem dopłat do składek ZUS dla artystów zawodowych

Szanowna Pani Minister,

prasa szeroko opisuje wyniki sondażu Instytutu Badań Pollster, przeprowadzonego dla „Super Expressu“ w dniach 28-29 maja 2026 r. na próbie 1 057 dorosłych Polaków, dotyczącego pytania, czy rząd powinien dopłacać artystom do emerytury. Według publikacji 74% badanych odpowiedziało przecząco, 11% poparło takie rozwiązanie, a 15% nie miało zdania.

Rada Ministrów w dniu 26 maja 2026 r. przyjęła projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny. Projekt przewiduje wprowadzenie statusu artysty zawodowego oraz systemu dopłat do składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne dla osób o niższych dochodach, przy czym dopłaty mają być przekazywane bezpośrednio do ZUS, a nie wypłacane beneficjentom w gotówce.

Z informacji rządowych wynika, że wsparcie ma dotyczyć artystów, których dochód osiągany w trzech poprzednich latach podatkowych nie przekroczył średniorocznie 125% minimalnego wynagrodzenia, czyli około 68 tys. zł rocznie brutto. Dopłata ma uzupełniać składki do poziomu należnego od minimalnego wynagrodzenia za pracę, które od 1 stycznia 2026 r. wynosi 4 806 zł brutto.

Uzasadnienie projektu wskazuje na szacunkową liczbę około 62,4 tys. artystów i twórców zawodowo wykonujących działalność artystyczną, około 2,5 tys. absolwentów uczelni artystycznych rocznie, a także na dane, zgodnie z którymi około 69% tej grupy ma przychody poniżej średniej krajowej, około 30% poniżej minimalnego wynagrodzenia, a jedynie 8,3% pozostaje w stosunku pracy na czas nieokreślony. Jednocześnie według danych ZUS na dzień 30 września 2024 r. jedynie 102 osoby były zgłoszone do ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności jako twórcy lub artyści.

Projekt dotyczy realnego problemu niestabilnych dochodów i braku ciągłości ubezpieczeniowej w części środowisk twórczych. Jednocześnie skala sprzeciwu społecznego wskazana w sondażu uzasadnia potrzebę szczególnie przejrzystego przedstawienia kosztów, kryteriów dostępu i mechanizmów kontroli.

Ryzyka dotyczą przede wszystkim: uznaniowości przy przyznawaniu statusu artysty zawodowego, zakresu kontroli kryterium dochodowego, ochrony danych przekazywanych między CEiPA, ZUS i KAS, trwałości finansowania z budżetu państwa oraz porównywalności sytuacji artystów z innymi grupami zawodowymi o nieregularnych lub niskich dochodach.

W związku z powyższym zwracamy się z następującymi pytaniami:

1. Ile osób, według aktualnych szacunków MKiDN, może realnie spełnić kryteria uzyskania statusu artysty zawodowego oraz kryteria dochodowe uprawniające do dopłaty w pierwszych trzech latach obowiązywania ustawy?

2. Jakie są prognozowane roczne koszty systemu dopłat do składek ZUS w latach 2026-2035, z podziałem na składki społeczne, składkę zdrowotną, koszty obsługi ZUS oraz koszty funkcjonowania CEiPA?

3. Czy MKiDN dysponuje aktualnymi danymi o liczbie artystów nieposiadających żadnego tytułu do ubezpieczeń społecznych lub zdrowotnych, a jeżeli tak – proszę o ich przedstawienie według branż artystycznych.

4. Jakie kryteria będą stosowane przy ocenie „weryfikowalnego dorobku“ artystycznego i w jaki sposób ministerstwo zamierza ograniczyć ryzyko arbitralności decyzji administracyjnych?

5. Jakie procedury odwoławcze będą przysługiwać osobom, którym odmówiono statusu artysty zawodowego albo prawa do dopłaty, i w jakich terminach sprawy te mają być rozpoznawane?

6. Czy ministerstwo przewiduje ustawowy obowiązek okresowej ewaluacji systemu, obejmującej liczbę beneficjentów, koszty, skuteczność w zwiększaniu ciągłości ubezpieczenia oraz wpływ na przyszłe świadczenia emerytalne?

Z poważaniem