Interpelacja w sprawie tworzenia kolumbariów na terenach przykościelnych oraz dostosowania przepisów sanitarnych do rosnącej liczby pochówków urnowych

Szanowna Pani Minister,

zwracam się z interpelacją dotyczącą konieczności dostosowania obowiązujących przepisów o chowaniu zmarłych do współczesnych realiów społecznych, demograficznych i przestrzennych, w szczególności poprzez umożliwienie lokalizowania kolumbariów na terenach przykościelnych.

Obowiązująca ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych powstała w zupełnie innych realiach społecznych i technologicznych. W czasie jej uchwalania kremacja była praktyką marginalną, podczas gdy obecnie staje się jedną z dominujących form pochówku. Według dostępnych danych kremacja stanowi około 40% wszystkich pochówków w Polsce, a w największych miastach udział pochówków urnowych sięga już 58–60%. Jednocześnie eksperci wskazują, że zasoby terenów grzebalnych w wielu dużych miastach mogą wyczerpać się w perspektywie najbliższych 8–10 lat.

W tej sytuacji szczególnego znaczenia nabierają kolumbaria, które pozwalają na wielokrotnie bardziej efektywne wykorzystanie przestrzeni niż tradycyjne pochówki ziemne. W wielu państwach europejskich i pozaeuropejskich funkcjonują one nie tylko na cmentarzach, ale również przy świątyniach i innych obiektach kultu religijnego.

Obecne przepisy wymagają jednak, aby prochy osób zmarłych były składane wyłącznie na terenie cmentarza. W praktyce oznacza to, że nawet niewielkie kolumbarium przy kościele traktowane jest jak cmentarz, co wiąże się z koniecznością spełnienia rygorystycznych wymogów sanitarnych i planistycznych, przewidzianych pierwotnie dla tradycyjnych pochówków ziemnych.

Tymczasem liczne opracowania wskazują, że prochy ludzkie po kremacji nie stanowią zagrożenia epidemiologicznego ani sanitarnego. Prowadzony w temperaturze kilkuset stopni Celsjusza proces eliminuje wszelkie drobnoustroje chorobotwórcze, a przechowywane w szczelnych urnach prochy nie generują odcieków ani innych oddziaływań charakterystycznych dla tradycyjnych miejsc pochówku.

W mojej ocenie dostosowanie przepisów do rosnącej liczby kremacji oraz postępującego niedoboru miejsc grzebalnych jest konieczne zarówno z punktu widzenia interesu publicznego, jak i racjonalnego gospodarowania przestrzenią. Umożliwienie tworzenia kolumbariów na terenach przykościelnych mogłoby stanowić jedno z rozwiązań odpowiadających na wyzwania demograficzne i urbanistyczne, przy jednoczesnym zachowaniu wysokich standardów sanitarnych oraz poszanowania tradycji religijnych.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Zdrowia prowadzi obecnie analizy dotyczące wpływu pochówków urnowych oraz kolumbariów na bezpieczeństwo sanitarne i zdrowie publiczne?
2. Czy Ministerstwo Zdrowia dysponuje ekspertyzami lub opiniami potwierdzającymi, że przechowywanie prochów ludzkich w szczelnych urnach nie powoduje zagrożeń epidemiologicznych ani zagrożeń dla środowiska?
3. Czy Ministerstwo Zdrowia rozważa zmianę przepisów sanitarnych i wymogów odległościowych w celu odróżnienia kolumbariów przeznaczonych wyłącznie do przechowywania urn od tradycyjnych cmentarzy przeznaczonych do pochówków ziemnych?
4. Czy resort zdrowia uczestniczy lub zamierza uczestniczyć w pracach nad nową ustawą o cmentarzach i chowaniu zmarłych, w szczególności w zakresie regulacji dotyczących pochówków urnowych oraz możliwości lokalizowania miejsc przechowywania urn poza tradycyjnymi cmentarzami?
5. Czy resort dostrzega potrzebę stworzenia odrębnej kategorii prawnej dla kolumbariów i innych miejsc przechowywania urn, uwzględniającej ich odmienny charakter sanitarny i przestrzenny?
6. Czy Ministerstwo Zdrowia prowadziło konsultacje z jednostkami samorządu terytorialnego, organizacjami branży pogrzebowej, ekspertami sanitarnymi lub przedstawicielami związków wyznaniowych w zakresie wykorzystania terenów przykościelnych pod kolumbaria?
7. Czy Ministerstwo Zdrowia poparłoby rozwiązania legislacyjne umożliwiające tworzenie kolumbariów na terenach przeznaczonych pod usługi kultu religijnego, przy jednoczesnym zachowaniu wymogów dotyczących bezpieczeństwa, ewidencji pochówków oraz poszanowania godności osób zmarłych?

Z wyrazami szacunku

dr Tomasz Rzymkowski