Interpelacja w sprawie ustawowego zagwarantowania dzieciom ochrony wizerunku oraz uznania ochrony prywatności dziecka za element wykonywania władzy rodzicielskiej

Szanowny Panie Ministrze,

gwałtowny rozwój technologii cyfrowych w ostatnich latach, w tym narzędzi opartych na sztucznej inteligencji, sprawił, że Internet stał się przestrzenią oferującą dzieciom szerokie możliwości rozwoju, edukacji oraz komunikacji. Jednocześnie środowisko cyfrowe wiąże się z licznymi zagrożeniami, które mogą negatywnie wpływać na bezpieczeństwo, prywatność oraz dobrostan najmłodszych. W związku z tym zapewnienie skutecznej ochrony prawnej dzieci w przestrzeni cyfrowej powinno stanowić jeden z priorytetów polityki państwa.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa wizerunek człowieka podlega szczególnej ochronie. Zarówno regulacje Kodeksu cywilnego, jak i przepisy dotyczące ochrony danych osobowych, w tym RODO oraz ustawy o ochronie danych osobowych, wskazują na konieczność poszanowania prawa jednostki do prywatności oraz ochrony jej danych osobowych.

Istotne znaczenie mają również przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które gwarantują każdemu prawo do ochrony życia prywatnego i rodzinnego, czci oraz dobrego imienia. Ochrona ta obejmuje także dzieci, niezależnie od ich wieku. Konstytucja RP stanowi jednocześnie, że rodzice mają prawo do wychowywania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami, jednak wychowanie to powinno uwzględniać stopień dojrzałości dziecka oraz respektować jego prawa i wolności. Oznacza to, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nie ma charakteru nieograniczonego i nie obejmuje swobodnego dysponowania dobrami osobistymi dziecka, w tym jego wizerunkiem oraz prywatnością.

Ponadto przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakładają na rodziców obowiązek wykonywania władzy rodzicielskiej zgodnie z dobrem dziecka oraz interesem społecznym.

Szczególne zaniepokojenie budzą wyniki badań wskazujące na skalę obecności dzieci w przestrzeni cyfrowej już od najwcześniejszych lat życia. Z dostępnych danych wynika, że większość dzieci poniżej drugiego roku życia posiada cyfrowy ślad w postaci zdjęć lub innych materiałów opublikowanych w Internecie przez rodziców lub opiekunów. W części przypadków dzieci posiadają również profile w mediach społecznościowych utworzone przez osoby dorosłe.

Publikowanie wizerunku dziecka, często już od pierwszych miesięcy jego życia, prowadzi do tworzenia trwałego śladu cyfrowego bez świadomej zgody osoby, której materiały dotyczą. Może to skutkować naruszeniem prawa dziecka do prywatności, godności oraz autonomii informacyjnej, a także stwarzać ryzyko nieuprawnionego wykorzystania tych treści przez osoby trzecie.

Pomimo obowiązywania przepisów dotyczących ochrony dóbr osobistych, danych osobowych oraz praw dziecka, zasadne wydaje się rozważenie dalszego doprecyzowania regulacji odnoszących się do publikowania przez rodziców lub opiekunów materiałów przedstawiających dzieci. W szczególności warto rozważyć uznanie ochrony prywatności i wizerunku dziecka za integralny element wykonywania władzy rodzicielskiej oraz doprecyzowanie obowiązków rodziców w zakresie ochrony cyfrowych praw dziecka.

W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo rozważa podjęcie prac legislacyjnych zmierzających do ustawowego zagwarantowania dzieciom ochrony przed wykorzystywaniem ich wizerunku przez rodziców lub opiekunów prawnych w sposób sprzeczny z dobrem dziecka, jego godnością lub prawem do prywatności?
2. Czy analizowane jest wprowadzenie do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przepisów wskazujących wprost, że ochrona wizerunku, prywatności oraz danych osobowych dziecka stanowi element wykonywania władzy rodzicielskiej?
3. Czy rozważane jest przyznanie dziecku – po osiągnięciu odpowiedniego stopnia dojrzałości – prawa współdecydowania o publikacji jego wizerunku oraz wprowadzenie obowiązku uwzględniania przez rodziców stanowiska dziecka w tym zakresie?
4. Czy ministerstwo analizuje możliwość wprowadzenia mechanizmów prawnych umożliwiających skuteczniejsze przeciwdziałanie publikowaniu przez rodziców treści mogących naruszać godność, prywatność lub bezpieczeństwo dziecka?

Z poważaniem

Aleksandra Kot