Interpelacja w sprawie potrzeby wprowadzenia obowiązkowej rejestracji audio-wideo czynności wykonywanych przez kuratorów sądowych oraz opiniodawcze zespoły specjalistów sądowych (OZSS)

Szanowny Panie Ministrze,

na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zwracam się z interpelacją dotyczącą narastających wątpliwości obywateli wobec sposobu dokumentowania czynności wykonywanych przez kuratorów sądowych oraz opiniodawcze zespoły specjalistów sądowych (OZSS), szczególnie w sprawach rodzinnych i opiekuńczych.

Do biur poselskich wpływa coraz większa liczba skarg oraz zgłoszeń wskazujących na rozbieżności pomiędzy rzeczywistym przebiegiem spotkań, wywiadów środowiskowych i badań OZSS a treścią sporządzanych później notatek, opinii i protokołów. Obywatele podnoszą, że w wielu przypadkach treść dokumentacji procesowej nie oddaje pełnego przebiegu rozmów, pomija istotne okoliczności lub zawiera interpretacje budzące poważne zastrzeżenia stron postępowania.

Problem ten ma charakter szczególnie istotny, ponieważ opinie OZSS oraz ustalenia kuratorów sądowych bardzo często stanowią jeden z kluczowych dowodów wpływających na decyzje sądów rodzinnych dotyczące:

- kontaktów rodziców z dziećmi,
- miejsca pobytu dziecka,
- ograniczenia lub pozbawienia władzy rodzicielskiej,
- zabezpieczeń kontaktów,
oceny kompetencji wychowawczych rodziców.

W praktyce strony postępowania często pozostają bez realnej możliwości wykazania rozbieżności pomiędzy rzeczywistym przebiegiem czynności a ich późniejszym opisem sporządzonym przez przedstawicieli instytucji. Powoduje to narastający brak zaufania społecznego wobec działań kuratorów sądowych i OZSS oraz poczucie bezradności obywateli wobec dokumentów mających istotny wpływ na orzeczenia sądowe.

W związku z lawinowo rosnącą liczbą zgłaszanych rozbieżności pomiędzy przebiegiem czynności a treścią sporządzanych notatek, protokołów i opinii, coraz częściej wskazuje się, że rozwiązaniem zapewniającym przejrzystość i ochronę wszystkich stron postępowania mogłaby być obowiązkowa rejestracja audio-wideo:

- spotkań kuratorskich,
- wywiadów środowiskowych,
- badań prowadzonych przez OZSS,
- rozmów i obserwacji stanowiących podstawę opinii specjalistycznych.

Takie rozwiązanie mogłoby:

- rozwiewać wątpliwości natury prawnej i moralnej,
- zwiększać wiarygodność materiału dowodowego,
- chronić prawa dzieci i rodziców,
- zabezpieczać również samych kuratorów oraz specjalistów OZSS przed bezpodstawnymi oskarżeniami,
- ograniczać liczbę skarg i sporów dotyczących przebiegu czynności,
- wzmacniać społeczne zaufanie do wymiaru sprawiedliwości.

Wielu obywateli wskazuje również, że argument o „dobru dziecka”, używany jako uzasadnienie braku możliwości rejestracji, nie powinien automatycznie wykluczać transparentności działań instytucji publicznych, szczególnie gdy od tych czynności zależą fundamentalne prawa rodzinne oraz relacje rodziców z dziećmi.

W związku z powyższym proszę Pana Ministra o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości dostrzega problem narastających rozbieżności pomiędzy przebiegiem czynności wykonywanych przez kuratorów sądowych i OZSS a treścią sporządzanej dokumentacji?

2. Czy ministerstwo posiada dane dotyczące liczby skarg składanych na sposób dokumentowania czynności przez kuratorów sądowych oraz OZSS?

3. Czy prowadzone są analizy dotyczące możliwości wprowadzenia obowiązkowej rejestracji audio-wideo:

- wywiadów środowiskowych,
- spotkań kuratorskich,
- badań i opiniowania prowadzonych przez OZSS?

4. Czy ministerstwo rozważa pilotażowe wdrożenie systemu rejestracji audio-wideo czynności wykonywanych w sprawach rodzinnych i opiekuńczych?

5. Jakie przeszkody prawne, organizacyjne lub techniczne ministerstwo dostrzega we wdrożeniu takiego rozwiązania?

6. Czy do ministerstwa wpływały wcześniej postulaty obywateli, organizacji społecznych lub środowisk prawniczych dotyczące potrzeby rejestrowania czynności wykonywanych przez kuratorów sądowych oraz OZSS?

7. Czy ministerstwo rozważa stworzenie jednolitych standardów transparentności i dokumentowania czynności wykonywanych przez OZSS i kuratorów sądowych, tak aby zwiększyć ochronę praw obywatelskich oraz wiarygodność materiału dowodowego?

Wprowadzenie możliwości rejestrowania przebiegu czynności mogłoby stać się rozwiązaniem systemowym, zapewniającym większą przejrzystość postępowań rodzinnych oraz ograniczającym konflikty wynikające z rozbieżnych relacji stron co do przebiegu spotkań i badań.

Z poważaniem

Waldemar Sługocki
Poseł na Sejm RP