Interpelacja w sprawie funkcjonowania uproszczonego systemu zatrudniania obywateli Ukrainy oraz jego wpływu na polski rynek pracy

Obowiązujące przepisy przewidują szczególne zasady dostępu obywateli Ukrainy do polskiego rynku pracy. W odróżnieniu od zasad mających zastosowanie do większości cudzoziemców, zatrudnienie obywatela Ukrainy może nastąpić bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę, a obowiązek pracodawcy ogranicza się do dokonania zgłoszenia za pośrednictwem portalu praca.gov.pl w terminie 7 dni od dnia rozpoczęcia wykonywania pracy.

Od momentu wprowadzenia tych regulacji upłynęło jednak kilka lat, a uproszczony model zatrudniania nie tylko pozostaje w mocy, lecz został również utrzymany na kolejne lata. Oznacza to, że szczególny tryb dostępu do rynku pracy, który pierwotnie miał charakter wyjątkowy i tymczasowy, stał się jednym z istotnych elementów polskiego systemu zatrudniania.

W związku z powyższym zasadne wydaje się dokonanie kompleksowej oceny skutków funkcjonowania tych rozwiązań. Dotyczy to zarówno ich wpływu na sytuację obywateli Ukrainy, jak również konsekwencji dla polskiego rynku pracy, poziomu wynagrodzeń, sytuacji osób poszukujących zatrudnienia, a także obciążeń ponoszonych przez organa administracji publicznej odpowiedzialne za nadzór nad legalnością zatrudnienia.

W przestrzeni publicznej regularnie pojawiają się informacje wskazujące na dynamiczny wzrost liczby cudzoziemców zatrudnionych na podstawie uproszczonych procedur. Jednocześnie brakuje szeroko dostępnych analiz pozwalających ocenić wpływ tych rozwiązań na sytuację polskich pracowników w branżach charakteryzujących się dużym udziałem siły roboczej z Ukrainy. Dotyczy to w szczególności sektorów takich jak: budownictwo, transport, logistyka, przemysł przetwórczy, handel, rolnictwo czy usługi.

Wątpliwości budzi również kwestia skuteczności mechanizmów kontrolnych. Obowiązujące przepisy przewidują bowiem możliwość rozpoczęcia pracy jeszcze przed dokonaniem formalnego zgłoszenia zatrudnienia. Powstaje zatem pytanie, czy organa państwa dysponują wystarczającymi narzędziami pozwalającymi na skuteczną weryfikację legalności zatrudnienia, zgodności faktycznych warunków pracy z warunkami deklarowanymi przez pracodawców oraz przeciwdziałanie ewentualnym nadużyciom.

Istotną kwestią pozostaje również skala wykorzystania omawianych przepisów. Uproszczony system zatrudniania obywateli Ukrainy miał stanowić rozwiązanie przejściowe, odpowiadające na nadzwyczajne okoliczności związane z wojną. W związku z tym zasadne jest uzyskanie informacji, czy ministerstwo dokonało oceny skutków regulacji po kilku latach ich obowiązywania, czy przeprowadzono analizę zasadności dalszego utrzymywania szczególnych rozwiązań oraz jakie przesłanki przemawiały za ich przedłużeniem.

W świetle powyższego proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Ilu obywateli Ukrainy zostało zgłoszonych do wykonywania pracy na podstawie uproszczonej procedury przewidzianej w obowiązujących przepisach w każdym roku od 2022 r. do dnia udzielenia odpowiedzi?
2. W jakich województwach odnotowano największą liczbę zgłoszeń zatrudnienia obywateli Ukrainy? Proszę o przedstawienie danych w podziale na lata oraz województwa.
3. W jakich sektorach gospodarki oraz grupach zawodowych zatrudniana jest największa liczba obywateli Ukrainy korzystających z uproszczonej procedury zatrudnienia?
4. Ilu pracodawców korzystało z tej procedury w poszczególnych latach od momentu jej wprowadzenia?
5. Czy ministerstwo przeprowadzało analizy dotyczące wpływu uproszczonego zatrudniania obywateli Ukrainy na poziom wynagrodzeń w branżach charakteryzujących się największym udziałem tej grupy pracowników? Jeżeli tak, jakie były wyniki tych analiz?
6. Czy ministerstwo przeprowadzało analizy dotyczące wpływu uproszczonego dostępu obywateli Ukrainy do rynku pracy na poziom bezrobocia wśród obywateli polskich? Jeżeli tak, jakie były wyniki tych analiz?
7. Ile kontroli dotyczących legalności zatrudnienia obywateli Ukrainy przeprowadziła Państwowa Inspekcja Pracy od 2022 r. do dnia udzielenia odpowiedzi? W ilu przypadkach stwierdzono naruszenia przepisów dotyczących legalności zatrudnienia obywateli Ukrainy oraz jaki był charakter najczęściej występujących nieprawidłowości? W ilu przypadkach stwierdzono rozbieżności między warunkami zatrudnienia deklarowanymi w zgłoszeniach a warunkami faktycznie wykonywanej pracy?
8. Czy ministerstwo ma dane dotyczące liczby obywateli Ukrainy zatrudnionych w uproszczonym trybie, którzy równocześnie korzystali ze świadczeń społecznych finansowanych ze środków publicznych? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie takich danych.
9. Czy ministerstwo analizowało możliwość stopniowego przechodzenia z obecnego uproszczonego systemu na standardowe procedury zatrudniania cudzoziemców obowiązujące wobec innych grup obcokrajowców? Jeżeli tak, jakie były wyniki tych analiz?