Interpelacja w sprawie przeprowadzenia analizy możliwości utworzenia wyspecjalizowanej instytucji finansowej wspierającej polskie rolnictwo oraz spółdzielczość rolniczą

Szanowny Panie Ministrze,

do mojego biura poselskiego wpłynęła propozycja przedstawiona przez środowisko NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność” dotycząca potrzeby rozważenia zmian systemowych i legislacyjnych służących wzmocnieniu ekonomicznej pozycji polskich rolników, gospodarstw rodzinnych oraz spółdzielczości rolniczej.

Przedstawiona koncepcja zakłada utworzenie wyspecjalizowanego podmiotu o charakterze kapitałowo-finansowym, roboczo określanego jako „Bank Rolny”, którego zadaniem byłoby wspieranie rozwoju polskiego rolnictwa, poprawa dostępu rolników do kapitału inwestycyjnego oraz wzmocnienie ich pozycji w całym łańcuchu produkcji i dystrybucji żywności.

Autorzy tej propozycji wskazują, że w Polsce nadal istnieje znaczny zasób gruntów rolnych Skarbu Państwa pozostających w dzierżawie lub przeznaczonych do rozdysponowania, a jednocześnie wielu rolników ma ograniczone możliwości kapitałowe pozwalające na powiększanie gospodarstw lub inwestowanie w rozwój produkcji i przetwórstwa rolnego. W ich ocenie stworzenie instytucji finansowej powiązanej z sektorem rolnym mogłoby przyczynić się do zwiększenia możliwości inwestycyjnych gospodarstw rodzinnych, a także do wzmocnienia krajowego kapitału w sektorze rolno-spożywczym.

Warto podkreślić, że idea istnienia wyspecjalizowanych instytucji finansowych obsługujących sektor rolny funkcjonuje z powodzeniem w wielu państwach Europy i świata. Przykładowo:

• w Niemczech działa państwowy bank rozwoju rolnictwa Landwirtschaftliche Rentenbank, którego zadaniem jest finansowanie inwestycji w rolnictwie i przemyśle rolno-spożywczym;
• we Francji powstał jeszcze w XIX wieku system bankowości spółdzielczej Crédit Agricole, który dziś jest jednym z największych banków w Europie, a jego korzenie sięgają finansowania rolnictwa i lokalnych społeczności;
• w Holandii funkcjonuje bank Rabobank wywodzący się ze spółdzielni rolniczych i odgrywający do dziś kluczową rolę w finansowaniu produkcji rolnej, przetwórstwa oraz eksportu produktów rolno-spożywczych.

Modele te pokazują, że silne instytucje finansowe powiązane z sektorem rolnym mogą stanowić ważny element stabilności gospodarki rolnej, zwiększać dostęp rolników do kapitału, a także sprzyjać integracji poszczególnych ogniw łańcucha żywnościowego – od produkcji rolnej, przez przetwórstwo, aż po dystrybucję.

W przedstawionej koncepcji zwraca się również uwagę na potencjał polskiej spółdzielczości rolniczej, w szczególności spółdzielni mleczarskich, które w ciągu wielu dziesięcioleci zgromadziły znaczny majątek oraz doświadczenie organizacyjne. Według autorów propozycji mogłoby to stanowić podstawę do budowy nowoczesnych instrumentów finansowych dedykowanych rolnikom, przy zachowaniu odpowiednich gwarancji prawnych dla członków spółdzielni oraz stabilności funkcjonowania samych podmiotów spółdzielczych.

Jednocześnie należy zaznaczyć, że przedstawiona koncepcja rodzi szereg istotnych pytań natury prawnej, ekonomicznej i organizacyjnej. Dotyczą one m.in. potencjalnych źródeł kapitału takiej instytucji, bezpieczeństwa praw majątkowych członków spółdzielni, wpływu na funkcjonowanie istniejących podmiotów gospodarczych, a także zgodności ewentualnych rozwiązań z przepisami prawa krajowego, bankowego, spółdzielczego oraz regulacjami Unii Europejskiej w zakresie konkurencji i pomocy publicznej.

Z tego względu wydaje się zasadne, aby samą ideę wzmocnienia instrumentów finansowych dla rolnictwa poddać rzetelnej analizie eksperckiej uwzględniającej zarówno potencjalne korzyści, jak i możliwe ryzyka.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi prowadziło lub prowadzi obecnie analizy dotyczące utworzenia wyspecjalizowanej instytucji finansowej dedykowanej sektorowi rolnemu, wzorowanej na rozwiązaniach funkcjonujących w innych państwach europejskich, takich jak Niemcy, Francja czy Holandia?

2. Czy w ocenie ministerstwa istnieje potrzeba stworzenia silniejszego krajowego instrumentu finansowego wspierającego rozwój rolnictwa, gospodarstw rodzinnych, przetwórstwa rolno-spożywczego oraz spółdzielczości rolniczej?

3. Czy ministerstwo posiada analizy dotyczące potencjału kapitałowego polskiej spółdzielczości rolniczej, w szczególności spółdzielni mleczarskich, oraz możliwości jego wykorzystania w budowaniu nowych mechanizmów finansowania sektora rolnego?

4. Czy obowiązujące przepisy Prawa spółdzielczego zapewniają wystarczającą ochronę interesów majątkowych członków spółdzielni oraz przejrzystość w zakresie statusu funduszy zasobowych i praw właścicielskich członków spółdzielni?

5. Czy ministerstwo rozważa przegląd przepisów dotyczących funkcjonowania spółdzielni rolniczych w celu zwiększenia przejrzystości praw majątkowych ich członków oraz wzmocnienia stabilności organizacyjnej tych podmiotów?

6. Czy w ocenie ministerstwa możliwe byłoby stworzenie modelu instytucjonalnego, który wzmacniałby pozycję rolników w łańcuchu dostaw żywności – w szczególności poprzez zwiększenie ich udziału w przetwórstwie, magazynowaniu oraz dystrybucji produktów rolnych?

7. Czy w ministerstwie analizowano możliwość tworzenia nowych rozwiązań finansowych dla rolników, które pozwalałyby im nie tylko korzystać z kredytu, ale również uczestniczyć kapitałowo w podmiotach zajmujących się skupem, przetwórstwem, magazynowaniem i dystrybucją produktów rolnych?

8. Czy ministerstwo posiada analizy dotyczące wpływu obecnego modelu własnościowego i kapitałowego w sektorze rolno-spożywczym na poziom dochodów gospodarstw rodzinnych oraz ich pozycję negocjacyjną wobec dużych podmiotów skupowych, przetwórczych i handlowych?

9. Czy rozważane są działania zmierzające do zwiększenia udziału polskich rolników i krajowego kapitału w przetwórstwie rolno-spożywczym oraz w innych ogniwach łańcucha wartości żywności?

10. Czy ministerstwo byłoby gotowe przeprowadzić kompleksową analizę merytoryczną, ekonomiczną i prawną koncepcji zgłoszonej przez środowisko NSZZ RI „Solidarność” obejmującą zarówno potencjalne korzyści, jak i ryzyka związane z wdrożeniem tego rodzaju rozwiązania?

11. Czy resort rozważy zainicjowanie konsultacji eksperckich z udziałem przedstawicieli rolników, organizacji branżowych, spółdzielczości rolniczej, środowisk naukowych oraz sektora finansowego w celu oceny możliwości stworzenia nowoczesnych instrumentów finansowych dla polskiego rolnictwa?

Niezależnie od oceny szczegółowych założeń przedstawionej propozycji, sam problem wzmocnienia kapitałowego polskiego rolnictwa, zwiększenia udziału rolników w przetwórstwie oraz budowy silniejszych krajowych instrumentów finansowych dla sektora rolnego zasługuje na poważną refleksję państwa.

Dlatego apeluję do Pana Ministra o przeprowadzenie rzetelnej analizy merytorycznej tej koncepcji oraz przedstawienie stanowiska resortu w zakresie możliwości wypracowania rozwiązań wzmacniających ekonomiczną podmiotowość polskich rolników.

Jednocześnie informuję, że jako załącznik do niniejszej interpelacji przekazuję pismo, które otrzymałem w tej sprawie od autora koncepcji związanej ze środowiskiem NSZZ RI „Solidarność”, zawierające szczegółowy opis przedstawionych postulatów.

Z poważaniem

Tadeusz Woźniak
Poseł na Sejm RP