Interpelacja w sprawie stosowania art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej oraz skali zwolnień z odpłatności za pobyt mieszkańców domów pomocy społecznej

Szanowna Pani Minister,

do mojego biura poselskiego zgłaszają się obywatele wskazujący na poważne problemy związane ze stosowaniem art. 64 pkt 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Przepis ten został wprowadzony ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 66) w celu realizacji zasady sprawiedliwości społecznej oraz ochrony osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt członków rodziny w domach pomocy społecznej, którzy w przeszłości rażąco naruszali wobec nich obowiązki rodzinne.

Z uzasadnienia projektu nowelizacji wynikało jednoznacznie, że intencją ustawodawcy było umożliwienie zwolnienia z opłat osób, wobec których rodzice lub inni bliscy dopuścili się poważnych zaniedbań w zakresie obowiązków alimentacyjnych, wychowawczych, opiekuńczych lub innych obowiązków rodzinnych. W praktyce jednak pojawiają się liczne sygnały, że organy pomocy społecznej oraz samorządowe kolegia odwoławcze nadal w ograniczonym zakresie korzystają z tej przesłanki, koncentrując się przede wszystkim na kryteriach dochodowych.

Do mojego biura wpłynęła również informacja o trudnościach w uzyskaniu danych dotyczących stosowania tego przepisu w trybie dostępu do informacji publicznej. Wnioskodawcy zwracają uwagę, że brak ogólnodostępnych danych uniemożliwia ocenę skuteczności nowelizacji oraz ustalenie, czy cele ustawodawcy są rzeczywiście realizowane.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzi monitoring stosowania art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej przez ośrodki pomocy społecznej, centra usług społecznych oraz samorządowe kolegia odwoławcze?

2. Jeżeli tak, proszę o przedstawienie danych za lata 2022-2025 dotyczących:

a) liczby wniosków o zwolnienie z odpłatności na podstawie art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej,
b) liczby decyzji pozytywnych i negatywnych,
c) liczby odwołań od tych decyzji,
d) liczby spraw zakończonych przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi.

3. Czy ministerstwo posiada informacje o znaczących rozbieżnościach w interpretacji art. 64 pkt 7 przez poszczególne organy pomocy społecznej lub samorządowe kolegia odwoławcze?

4. Czy do ministerstwa wpływały skargi lub sygnały od obywateli wskazujące na trudności w uzyskaniu zwolnienia z odpłatności pomimo przedstawienia dowodów rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych przez mieszkańca DPS?

5. Czy ministerstwo rozważa opracowanie wytycznych, rekomendacji lub interpretacji mających na celu ujednolicenie stosowania art. 64 pkt 7 i zapewnienie realizacji celu, dla którego przepis został wprowadzony?

6. Czy w ramach prac zespołu do spraw reformy systemu pomocy społecznej analizowane są zagadnienia związane z odpłatnością za pobyt w DPS, w tym funkcjonowanie art. 64 pkt 7 oraz art. 64a ustawy o pomocy społecznej?

7. Jakie są dotychczasowe wnioski z prac dotyczących zasad finansowania pobytu mieszkańców DPS oraz ochrony osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności?

8. Czy ministerstwo analizowało skuteczność obecnych regulacji w sytuacjach, gdy mieszkaniec DPS przed umieszczeniem w placówce przekazał swój majątek osobom trzecim, a koszty pobytu są następnie przenoszone na rodzinę lub gminę?

9. Czy prowadzone są lub planowane są prace legislacyjne nad zmianami w ustawie o pomocy społecznej dotyczącymi:

a) szerszego wykorzystania majątku mieszkańców DPS do pokrywania kosztów pobytu,
b) ochrony osób zobowiązanych do ponoszenia opłat w sytuacjach wcześniejszych zaniedbań rodzinnych,
c) doprecyzowania przesłanek zwolnienia określonych w art. 64 pkt 7 ustawy?

10. Czy ministerstwo dysponuje danymi dotyczącymi liczby osób przebywających w domach pomocy społecznej, których pobyt jest współfinansowany przez członków rodziny, oraz jaka była łączna wartość tych dopłat w latach 2022-2025?

Uprzejmie proszę o szczegółowe odniesienie się do przedstawionych kwestii. Problem ten ma istotny wymiar społeczny i dotyczy osób, które często doświadczyły w przeszłości poważnych zaniedbań ze strony członków rodziny, a obecnie są zobowiązywane do ponoszenia kosztów ich pobytu w domach pomocy społecznej. Wymaga on zatem szczególnej uwagi zarówno w zakresie praktyki stosowania obowiązujących przepisów, jak i ewentualnych działań legislacyjnych.

Z poważaniem

Magdalena Filipek-Sobczak
Poseł na Sejm RP