Interpelacja w sprawie projektowanych zmian dotyczących instytucjonalnej opieki nad dziećmi z niepełnosprawnościami

Działając na podstawie art. 14 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora, a także art. 192 Regulaminu Sejmu RP, w związku z interwencją pracowników DPS-ów, którzy z ogromnym niepokojem i poczuciem rażącej niesprawiedliwości obserwują rządowe plany radykalnej deinstytucjonalizacji pomocy społecznej, niniejszym składam interpelację w obronie domów pomocy społecznej (DPS), ich mieszkańców oraz personelu opiekuńczego.

Forsowana przez ministerstwo zasada „pierwszeństwa usług środowiskowych“ uderza bezpośrednio w stabilność i sens istnienia placówek stacjonarnych. Blokowanie nowych skierowań do DPS spowoduje drastyczny spadek obłożenia miejsc.

Projekt ustawy o pomocy społecznej (UD315), procedowany przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, zakłada szybkie przeniesienie ciężaru opieki z instytucjonalnej na wsparcie środowiskowe. Kontrowersje budzą przepisy ograniczające kierowanie dzieci do DPS oraz zawężenie prawa pobytu w placówkach wyłącznie do osób pełnoletnich, natomiast mieszkania wspomagane projekt traktuje jako formę stałą, co spotyka się z krytyką ekspertów. Takie rozwiązanie jest nielogiczne z punktu widzenia potrzeb osób zależnych, skoro to właśnie w DPS-ach przebywają osoby wymagające wsparcia dożywotniego, natomiast mieszkania wspomagane z założenia służą usamodzielnianiu. Osoby z najcięższymi niepełnosprawnościami oraz starsze, które nigdy nie będą samodzielne, potrzebują gwarancji stabilnego miejsca zamieszkania do naturalnej śmierci, co do tej pory gwarantował DPS.

Jak wskazują interesariusze, z ich codziennej pracy wynika jednoznacznie, iż:

- ok. 70% dzieci przebywających w specjalistycznych domach pomocy społecznej trafiło do nich z pieczy zastępczej, która nie była w stanie zapewnić im odpowiedniej opieki. Są to dzieci z głębokimi, często sprzężonymi, niepełnosprawnościami, wymagające stałego, profesjonalnego wsparcia;
- blisko 1900 dzieci z prawomocnymi postanowieniami sądowymi pozostaje bez zabezpieczenia. System ten nie jest przygotowany na przejęcie kolejnych osób o tak wysokich potrzebach;
- usługi środowiskowe, które mają zastąpić opiekę stacjonarną, są w praktyce niewystarczające lub dostępne jedynie przez kilka godzin dziennie. Nie zapewniają bezpieczeństwa osobom wymagającym całodobowej opieki;
- w około 90% przypadków dzieci przebywające w DPS nie mają kontaktu z rodziną biologiczną. To domy pomocy społecznej stają się dla nich jedynym stabilnym środowiskiem życia, miejscem relacji, bezpieczeństwa i ciągłości opieki.

Ponadto, pracownicy DPS-ów podkreślają, iż dla wielu ich podopiecznych DPS jest domem na całe życie. Ich stan zdrowia nie ulegnie poprawie wraz z osiągnięciem pełnoletności – przeciwnie, często wymagają coraz intensywniejszej opieki. W świetle powyższego trudno zaakceptować sytuację, w której pod hasłem deinstytucjonalizacji ogranicza się dostęp do jedynej realnej formy całodobowego wsparcia, nie zapewniając jednocześnie funkcjonujących i dostępnych alternatyw.

W związku z powyższym artykułowane są propozycje i postulaty:

· zachowanie realnej dostępności domów pomocy społecznej jako równorzędnej formy wsparcia, wstrzymanie rozwiązań ograniczających możliwość kierowania do DPS osób wymagających całodobowej opieki, w tym dzieci,
· odstąpienie od koncepcji pobytów czasowych jako rozwiązania dla osób wymagających stałej opieki całodobowej,
· zapewnienie rzeczywistych, a nie jedynie deklaratywnych usług środowiskowych przed wprowadzaniem zmian systemowych,
· uwzględnienie głosu praktyków oraz doświadczeń osób pracujących.

W tym kontekście zwracam się z prośbą o dogłębną analizę zarysowanego stanu prawnego i rozważenie możliwości zainicjowania działań ukierunkowanych na uwzględnienie przez ministerstwo powyższych postulatów.

Mając powyższe na uwadze, zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy ministerstwu znane są postulaty i rozwiązania proponowane przez interesariuszy?

2. Jakie jest stanowisko ministerstwa do wyżej wymienionych apeli dyrektorów DPS-ów?

3. Ile rodzin zastępczych jest obecnie gotowych na przejęcie 1900 dzieci oczekujących już w kolejce do pieczy zastępczej oraz dzieci, które zgodnie z nową ustawą nie będą mogły trafić do DPS?

4. Ile rodzin specjalistycznych zostanie przygotowanych do 1 stycznia 2027 r. do opieki nad dziećmi z najcięższymi niepełnosprawnościami, wiedząc, że dziś jest tylko 250 w kraju?

5. W jaki sposób samorządy mają realizować reformę, skoro w Ocenie Skutków Regulacji (OSR) koszty jej wdrożenia oszacowano na 0 zł?

6. Czy resort dysponuje analizą kosztów prowadzenia mieszkania wspomaganego w formule 24/7 dla osób z niepełnosprawnościami sprzężonymi? Jaki jest koszt jednego osobodnia w takim mieszkaniu w porównaniu do DPS?