Interpelacja w sprawie realnych skutków realizacji "Podstawowych kierunków realizacji polityki oświatowej państwa" oraz sposobu ich wdrażania w szkołach

Szanowna Pani Minister,

w ostatnich latach „Podstawowe kierunki realizacji polityki oświatowej państwa” przestały pełnić wyłącznie funkcję ogólnych wytycznych dla nadzoru pedagogicznego, a stały się faktycznym narzędziem wpływania na codzienne funkcjonowanie szkół, dyrektorów oraz nauczycieli.

Analiza kierunków realizacji polityki oświatowej państwa w latach szkolnych 2024/2025, 2025/2026 oraz 2026/2027 pokazuje bardzo wyraźne rozszerzanie zakresu oczekiwań wobec szkoły. W kolejnych latach Ministerstwo Edukacji Narodowej wpisywało bowiem do priorytetów m.in.:

• dobrostan psychiczny dzieci i młodzieży,
• edukację zdrowotną,
• higienę cyfrową,
• przeciwdziałanie przemocy,
• edukację obywatelską,
• rozwijanie kompetencji przyszłości,
• odporność społeczną,
• odpowiedzialne korzystanie z AI,
• cyberbezpieczeństwo,
• integrację uczniów z doświadczeniem migracyjnym,
• promocję zdrowego stylu życia,
• kompetencje społeczne i emocjonalne.

Jednocześnie coraz częściej środowiska oświatowe wskazują, że kierunki te:

• generują dodatkową dokumentację,
• zwiększają obciążenie nauczycieli,
• rozszerzają obowiązki szkół bez adekwatnego wsparcia finansowego i organizacyjnego,
• tworzą chaos interpretacyjny,
• są wdrażane bez wcześniejszego przygotowania systemowego,
• stają się w praktyce narzędziem administracyjnego nacisku poprzez nadzór pedagogiczny.

Wielu dyrektorów i nauczycieli zwraca uwagę, że szkoła staje się dziś instytucją odpowiedzialną za rozwiązywanie praktycznie wszystkich problemów społecznych państwa, przy jednoczesnym braku:

• ograniczenia podstaw programowych,
• zmniejszenia biurokracji,
• zwiększenia liczby specjalistów,
• stabilności prawa,
• realnych analiz skutków wdrażanych działań.

Co szczególnie niepokojące, ministerstwo bardzo często posługuje się pojęciami ogólnymi i trudnymi do jednoznacznego zdefiniowania, takimi jak:

• „dobrostan”,
• „odporność społeczna”,
• „kompetencje przyszłości”,
• „nowoczesna szkoła”,
• „transformacja edukacji”,

bez przedstawienia jasnych mierników skuteczności, wskaźników ewaluacyjnych oraz kompleksowych analiz wpływu tych działań na rzeczywistość szkolną.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Jakie konkretne, mierzalne wskaźniki skuteczności Ministerstwo Edukacji Narodowej stosowało przy ocenie realizacji „Podstawowych kierunków realizacji polityki oświatowej państwa” w latach szkolnych 2024/2025 oraz 2025/2026?
2. Czy MEN posiada analizy pokazujące rzeczywisty wpływ realizowanych kierunków polityki oświatowej na:
• dobrostan psychiczny uczniów,
• poziom przemocy rówieśniczej,
• przeciążenie nauczycieli,
• liczbę obowiązków administracyjnych szkół,
• efektywność nauczania,
• wyniki egzaminów zewnętrznych,
• absencję uczniów,
• kryzysy psychiczne dzieci i młodzieży?
3. Proszę o przekazanie wszystkich raportów, analiz, ewaluacji, notatek, rekomendacji, ekspertyz oraz opracowań dotyczących skuteczności realizacji kierunków polityki oświatowej państwa w latach 2024–2026.
4. Jakie środki finansowe zostały przekazane szkołom i samorządom na realizację nowych obowiązków wynikających z kierunków polityki oświatowej państwa?
5. Ilu dodatkowych:
• psychologów,
• pedagogów,
• pedagogów specjalnych,
• specjalistów od cyberbezpieczeństwa,
• specjalistów wspierających edukację zdrowotną
  zatrudniono w szkołach w związku z wdrażaniem kolejnych kierunków polityki oświatowej państwa?
6. Czy MEN przeprowadziło analizę wpływu kolejnych kierunków polityki oświatowej na poziom obciążenia biurokratycznego dyrektorów i nauczycieli? Jeśli tak, proszę o jej przekazanie.
7. Na jakiej podstawie MEN uznało, że szkoły są organizacyjnie i kadrowo przygotowane do realizacji jednocześnie:
• edukacji zdrowotnej,
• działań dobrostanowych,
• wdrażania AI,
• edukacji obywatelskiej,
• działań związanych z odpornością społeczną,
• przeciwdziałania przemocy,

przy niezmniejszonej podstawie programowej i utrzymaniu dotychczasowych obowiązków administracyjnych?

8. Czy MEN posiada analizy pokazujące, ile godzin pracy nauczycieli oraz dyrektorów pochłania dokumentowanie działań związanych z realizacją kierunków polityki oświatowej państwa?
9. W jaki sposób MEN zamierza ograniczyć zjawisko „papierowej realizacji priorytetów” polegające na tworzeniu dokumentacji pozorującej działania zamiast realnego wsparcia ucznia i nauczyciela?
10. Czy MEN planuje stworzenie systemu cyklicznej, publicznej ewaluacji skuteczności kierunków polityki oświatowej państwa, obejmującego mierzalne dane, analizy efektów oraz ocenę rzeczywistego wpływu tych działań na szkoły?
11. Czy MEN przeprowadziło analizę zgodności praktyki nadzoru pedagogicznego z zasadą autonomii szkoły, w sytuacji gdy formalnie niewiążące „kierunki polityki oświatowej państwa” stają się w praktyce podstawą kontroli i oczekiwań wobec dyrektorów oraz nauczycieli?
12. Jakie działania MEN planuje podjąć, aby szkoła nie była traktowana jako instytucja odpowiedzialna za rozwiązywanie wszystkich problemów społecznych państwa bez zapewnienia jej odpowiednich narzędzi, czasu oraz stabilności organizacyjnej?

Z poważaniem

Marcin Józefaciuk
Poseł na Sejm RP