Interpelacja w sprawie systemowych braków w zakresie dostępu do bezpłatnej wody pitnej na terenie imprez masowych i portów lotniczych oraz ochrony praw konsumentów przed monopolistycznymi praktykami cenowymi

Szanowny Panie Premierze,

zjawiskiem powszechnym na polskich biletowanych imprezach masowych (festiwalach muzycznych, koncertach stadionowych) oraz w strefach zastrzeżonych polskich portów lotniczych jest systemowe pozbawianie obywateli możliwości zaspokojenia podstawowej potrzeby fizjologicznej, jaką jest dostęp do wody pitnej, na racjonalnych warunkach ekonomicznych.

Organizatorzy imprez masowych w Polsce, powołując się na regulacje ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o bezpieczeństwie imprez masowych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 616), standardowo implementują w swoich regulaminach bezwzględny zakaz wnoszenia jakichkolwiek płynów. Uzasadnia się to ryzykiem wykorzystania pełnych butelek jako niebezpiecznych przedmiotów oraz zapobieganiem przemycaniu alkoholu. Skutkiem ubocznym tego stanu rzeczy jest jednak wytworzenie przez organizatorów na zamkniętym terenie lokalnego monopolu gastronomicznego. Uczestnicy – często przebywający na słońcu przez kilkanaście godzin w ekstremalnych upałach – są zmuszani do zakupu wody butelkowanej z nałożoną kilkuset procentową marżą, co nosi znamiona wyzysku ekonomicznego.

Polska ustawa w obecnym kształcie nakłada na organizatora obowiązek zapewnienia zaplecza higieniczno-sanitarnego (art. 6 ust. 1 pkt 4), jednak brak jest przepisów wprost wymuszających zapewnienie adekwatnej do liczby uczestników liczby punktów poboru bezpłatnej wody pitnej (zdatnej do spożycia, a nie tylko do celów sanitarnych).

Problem ten został już zauważony i uregulowany w wielu państwach Europy, do których standardów Polska powinna aspirować. Brytyjski system koncesyjny jednoznacznie chroni obywateli. Na mocy przepisów wykonawczych do Licensing Act 2003 (tzw. Mandatory Licensing Conditions, znowelizowanych w 2010 i 2014 r.), każdy podmiot posiadający licencję na sprzedaż alkoholu do spożycia na miejscu - co obejmuje również tereny festiwalowe - ma bezwzględny obowiązek zapewnienia klientom bezpłatnej pitnej wody kranowej.

Sytuacja, w której organizator festiwalu zakazuje wnoszenia własnej wody i jedzenia, została także dostrzeżona przez hiszpański rząd. Zgodnie z tamtejszą ustawą o ochronie konsumentów (Ley General para la Defensa de los Consumidores y Usuarios - RDL 1/2007), głównym celem festiwalu jest świadczenie usług kulturalno-rozrywkowych, a nie gastronomicznych. W 2023 roku hiszpańskie Ministerstwo ds. Konsumentów (Ministerio de Consumo) wszczęło oficjalne postępowania sankcyjne wobec organizatorów największych hiszpańskich festiwali, opierając się na skargach organizacji konsumenckich (m.in. FACUA). Uznano, że zmuszanie uczestników do zakupu jedzenia i picia wyłącznie u organizatora stanowi niedozwoloną klauzulę abuzywną.

Należy również podkreślić cel dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184 z dnia 16 grudnia 2020 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. UE. L. z 2020 r. Nr 435, str. 1 z późn. zm.). Artykuł 16 tej dyrektywy zobowiązuje państwa członkowskie do promowania dostępu do wody wodociągowej, m.in. poprzez zachęcanie do udostępniania jej bezpłatnie lub za niewielką opłatą w przestrzeniach publicznych.

Niezależnie od aspektów prawnych i ekonomicznych, podnieść należy również daleko idące wątpliwości etyczne oraz kwestię zgodności opisywanych praktyk z zasadami współżycia społecznego. Wykorzystywanie przymusowego położenia konsumenta na wydzielonym, zamkniętym terenie do maksymalizacji zysków z towaru absolutnie niezbędnego do podtrzymania zdrowia i życia, stanowi rażące naruszenie dobrych obyczajów. Traktowanie wody pitnej w takich warunkach wyłącznie jako narzędzia do agresywnego generowania przychodów - zwłaszcza przy skrajnych warunkach pogodowych - stoi w jawnej sprzeczności z fundamentalnym poczuciem sprawiedliwości społecznej oraz społeczną odpowiedzialnością biznesu, jakiej państwo powinno wymagać od organizatorów największych wydarzeń publicznych.

Biorąc pod uwagę powyższe argumenty, proszę o odpowiedź na następujące pytania:

Jakie jest stanowisko rządu do ww. problemu?

Czy Rada Ministrów rozważa przygotowanie nowelizacji ustawy o bezpieczeństwie imprez masowych lub innych stosownych aktów prawnych, tak aby nałożyć na organizatorów biletowanych imprez masowych prawny obowiązek udostępniania bezpłatnych punktów poboru wody pitnej?

Czy prezes Rady Ministrów dostrzega konieczność zainicjowania przez podległe mu organy państwowe szeroko zakrojonego monitoringu i kontroli regulaminów największych polskich festiwali pod kątem stosowania klauzul abuzywnych?

Z poważaniem

Piotr Górnikiewicz
Poseł na Sejm RP