Interpelacja w sprawie zaniechań Polskiej Agencji Kosmicznej (POLSA) w realizacji ustawowych zadań, nieprawidłowości w gospodarowaniu środkami publicznymi oraz działań zmierzających do ograniczenia prawa do publicznej wypowiedzi polskiego astronauty Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego

Szanowny Panie Ministrze,

podczas posiedzenia Rady Polskiej Agencji Kosmicznej Sławosz Uznański-Wiśniewski, polski astronauta misji Axiom-4, skierował do prezes POLSA Marty Wachowicz szereg pytań dotyczących sposobu zarządzania agencją. Żadne z tych pytań nie doczekało się merytorycznej odpowiedzi. W odpowiedzi na tę aktywność kierownictwo POLSA skierowało do właściwego ministra wniosek o nałożenie na astronautę zakazu publicznych wypowiedzi dotyczących działalności agencji.

Sławosz Uznański-Wiśniewski nie jest funkcjonariuszem publicznym ani przedstawicielem partii politycznej. Jest polskim obywatelem, uznanym naukowcem i astronautą, który uczestniczył w misji na Międzynarodową Stację Kosmiczną, działając jako ambasador polskiego sektora kosmicznego. Próba ograniczenia mu prawa do publicznej wypowiedzi poprzez instrumenty administracyjne stanowi działanie bezprecedensowe i wymaga jednoznacznej oceny ze strony organu sprawującego nadzór nad POLSA.

Pytania, które zadał Sławosz Uznański-Wiśniewski, nie były pytaniami prywatnymi. Dotyczyły instytucji finansowanej z publicznych środków, realizującej zadania ustawowe na rzecz całego państwa polskiego.

Tymczasem media obiegły informacje, że:

1. Według informacji przedstawionych na posiedzeniu Rady POLSA agencja wydatkowała w 2025 roku mniej niż 38% środków przyznanych przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii. Tak drastyczny stopień niewykorzystania budżetu przez instytucję publiczną powołaną do realizacji strategicznych celów państwa wymaga pilnego wyjaśnienia i oceny przez organ nadzorujący.

2. Agencja miała nie złożyć wniosków o dotacje celowe na działalność merytoryczną w roku 2026. Ewentualne potwierdzenie tego faktu oznaczałoby świadome zaniechanie pozyskania środków niezbędnych do realizacji ustawowych zadań POLSA, ze szkodą dla całego polskiego sektora kosmicznego.

3. POLSA dysponowała wyłącznością na 212 tysięcy zdjęć i materiałów wideo wykonanych przez uczestników misji Axiom-4, w tym przez Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego, do końca 2025 roku. Nieujawnienie tych materiałów polskiemu społeczeństwu jest sprzeczne z celem, dla którego wyłączność ta została ustanowiona, oraz stanowi zaprzepaszczenie unikatowej wartości edukacyjnej i promocyjnej misji o zasięgu historycznym.

4. Likwidacja Departamentu Informacji i Promocji POLSA oraz zwolnienie rzeczniczki prasowej nastąpiły na dwa tygodnie przed startem polskiej misji na ISS, mimo że rzeczniczka została formalnie wyznaczona przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii do koordynacji komunikacji tej właśnie misji. Decyzja ta, podjęta w tak krytycznym momencie, stanowi nie tylko przejaw rażącego braku zarządzania strategicznego, ale budzi uzasadnione wątpliwości co do intencjonalności działania.

5. Brak zamówień na kolejne serwisy Narodowego Systemu Informacji Satelitarnej grozi utratą środków z Krajowego Planu Odbudowy przeznaczonych na ten cel. Utrata tych środków byłaby stratą nieodwracalną i dotknęłaby zarówno polskie przedsiębiorstwa kosmiczne, jak i instytucje państwowe korzystające z danych satelitarnych.

Na podstawie powyższego zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Rozwoju i Technologii posiada wiedzę o tym, że POLSA wydatkowała w 2025 roku mniej niż 38% przyznanych środków budżetowych, a jeśli tak, jakie działania nadzorcze zostały lub zostaną podjęte w związku z tym faktem?
2. Czy agencja złożyła wnioski o dotacje celowe na działalność merytoryczną w roku 2026, a jeśli nie, kto poniesie odpowiedzialność za skutki tego zaniechania dla polskiego sektora kosmicznego?
3. Jaka część materiałów audiowizualnych z misji Axiom-4, do których POLSA posiadała wyłączność do końca 2025 roku, została udostępniona publicznie i w jakiej formie?
4. Jakie było uzasadnienie decyzji o likwidacji Departamentu Informacji i Promocji oraz zwolnieniu rzeczniczki prasowej POLSA w trakcie przygotowań do polskiej misji na ISS, którą ta osoba miała formalnie obsługiwać komunikacyjnie z ramienia ministerstwa?
5. Czy ministerstwo zleciło lub zamierza zlecić kontrolę finansową i organizacyjną POLSA za lata 2024 i 2025?
6. Czy Pan Minister zatwierdził lub zaopiniował wniosek POLSA dotyczący ograniczenia prawa Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego do publicznych wypowiedzi? Jeśli tak, na jakiej podstawie prawnej i faktycznej?
7. Jakie działania ministerstwo zamierza podjąć w związku z sygnałami o możliwych zbiorowych skargach pracowników POLSA dotyczących naruszania praw pracowniczych?

Z wyrazami szacunku

Kacper Płażyński