Interpelacja w sprawie skutków likwidacji izb wytrzeźwień w Małopolsce oraz planowanych zmian legislacyjnych dotyczących systemu opieki nad osobami nietrzeźwymi na przykładzie Nowego Sącza, Sądecczyzny i Podhala

Szanowna Pani Ministra,

na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP zwracam się z interpelacją dotyczącą funkcjonowania systemu opieki nad osobami znajdującymi się w stanie nietrzeźwości oraz skutków likwidacji izb wytrzeźwień w Polsce na przykładzie miasta Nowego Sącza, Sądecczyzny oraz Podhala.

Z dniem 1 stycznia 2023 r. zlikwidowano Izbę Wytrzeźwień w Nowym Sączu. Od tego momentu znacząca część osób nietrzeźwych trafia bezpośrednio na szpitalny oddział ratunkowy lub pozostaje w dyspozycji Policji. Według informacji przekazywanych przez lokalne media oraz przedstawicieli ochrony zdrowia doprowadziło to do wzrostu obciążenia SOR, wydłużenia czasu oczekiwania pacjentów oraz zwiększenia liczby interwencji wobec osób agresywnych i wymagających nadzoru.

Szczególne obawy budzi sytuacja na terenie Sądecczyzny po likwidacji placówki. Według publikowanych informacji już w pierwszym miesiącu po zamknięciu izby na SOR w Nowym Sączu trafiło 56 osób pod wpływem alkoholu, z czego około 50 wymagało wyłącznie wytrzeźwienia i nadzoru, a nie hospitalizacji wynikającej z zagrożenia zdrowia lub życia.

Jednocześnie przedstawiciele samorządów oraz służb wskazywali, że część osób nietrzeźwych z terenu Nowego Sącza, powiatu nowosądeckiego oraz powiatu limanowskiego musi być obecnie transportowana nawet do Krakowa, co generuje dodatkowe koszty, angażuje funkcjonariuszy Policji oraz wydłuża czas realizacji interwencji. W mediach pojawiały się informacje, że po likwidacji placówki:

• na SOR trafia średnio od kilku do nawet kilkunastu osób nietrzeźwych dziennie,
• dochodzi do blokowania łóżek obserwacyjnych,
• personel medyczny jest narażony na agresję,
• Policja i ratownicy medyczni są angażowani do wielogodzinnych interwencji związanych wyłącznie z koniecznością zapewnienia miejsca do wytrzeźwienia.

Dodatkowo należy podkreślić, że problem nie dotyczy wyłącznie Nowego Sącza i Sądecczyzny, ale również całego regionu Podhala, w tym Nowego Targu i Zakopanego.

Według informacji publikowanych przez media lokalne oraz przedstawicieli samorządów i służby zdrowia, również na Podhalu brak funkcjonującej izby wytrzeźwień powoduje kierowanie osób nietrzeźwych na szpitalne oddziały ratunkowe oraz angażowanie Policji i ratowników medycznych do działań, które powinny być realizowane w wyspecjalizowanych placówkach.

W przypadku Zakopanego problem ma również charakter sezonowy i turystyczny, związany z dużą liczbą odwiedzających region, co dodatkowo zwiększa skalę interwencji wobec osób znajdujących się pod wpływem alkoholu.

Obecnie obowiązujące przepisy ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi wskazują w art. 39 ust. 1, iż „organy samorządu terytorialnego w miastach liczących ponad 50 000 mieszkańców i organy powiatu mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień”. Oznacza to fakultatywny, a nie obligatoryjny charakter tego zadania.

Jednocześnie zgodnie z art. 40 ust. 1 ww. ustawy osoby znajdujące się w stanie nietrzeźwości mogą zostać doprowadzone do izby wytrzeźwień, placówki, podmiotu leczniczego albo miejsca zamieszkania. Natomiast ust. 2 przewiduje, że „w razie braku izby wytrzeźwień lub placówki osoby mogą być doprowadzone do jednostki Policji”. W praktyce prowadzi to jednak do przerzucania odpowiedzialności na:

• szpitalne oddziały ratunkowe,
• Policję,
• ratowników medycznych,
• samorządy lokalne.

W związku z powyższym zwracam się z pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Zdrowia prowadzi obecnie analizy dotyczące skutków likwidacji izb wytrzeźwień w Polsce, w szczególności wpływu tych decyzji na funkcjonowanie SOR, w szczególności wzrost liczby osób nietrzeźwych przebywających na SOR bez wskazań do leczenia szpitalnego?
2. Czy prowadzone są analizy kosztów ponoszonych przez Policję, Państwowe Ratownictwo Medyczne oraz szpitale w związku z koniecznością przejmowania funkcji dawnych izb wytrzeźwień?
3. Czy prowadzone są analizy dotyczące liczby osób nietrzeźwych trafiających obecnie na SOR-y po likwidacji izb wytrzeźwień, w tym w Nowym Sączu, Nowym Targu i Zakopanem?
4. Czy ministerstwo posiada dane dotyczące liczby osób nietrzeźwych transportowanych po likwidacji izb wytrzeźwień do innych miast, w tym z terenu Sądecczyzny i Limanowszczyzny do Krakowa?
5. Czy ministerstwo posiada dane dotyczące:
   • kosztów ponoszonych przez szpitale,
   • liczby interwencji Policji,
   • liczby agresywnych incydentów wobec personelu medycznego, wynikających z braku izb wytrzeźwień?
6. Czy planowane są zmiany legislacyjne w zakresie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, w tym:
   a) zmiana fakultatywnego charakteru izb wytrzeźwień,
   b) stworzenie regionalnych centrów wytrzeźwień,
   c) wprowadzenie obowiązkowego współfinansowania takich placówek przez samorządy,
   d) rozszerzenie możliwości finansowania placówek z funduszy centralnych?
7. Czy ministerstwo analizuje możliwość stworzenia nowego modelu placówek łączących:
   • funkcję izby wytrzeźwień,
   • detoksykację,
   • pomoc psychiatryczną,
   • interwencję kryzysową?
8. Czy ministerstwo rozważa stworzenie centralnych standardów lub minimalnej dostępności regionalnych placówek wytrzeźwień, tak aby osoby nietrzeźwe nie były transportowane dziesiątki kilometrów poza miejsce interwencji?
9. Czy rozważane jest stworzenie mechanizmu współpracy pomiędzy Ministerstwem Zdrowia, Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz samorządami w celu rozwiązania problemu systemowego dotyczącego osób nietrzeźwych wymagających izolacji i opieki?

Problem ten ma charakter nie tylko społeczny, ale również zdrowotny i bezpieczeństwa publicznego. Coraz więcej samorządów rezygnuje z utrzymywania izb wytrzeźwień ze względu na wysokie koszty funkcjonowania, co powoduje realne obciążenie systemu ochrony zdrowia i służb mundurowych. Szczególnie widoczne jest to w regionach turystycznych, takich jak Podhale, oraz w regionach oddalonych od dużych ośrodków miejskich, gdzie brak lokalnych placówek powoduje konieczność wielokilometrowego transportu osób nietrzeźwych. W związku z powyższym zasadne wydaje się przeanalizowanie możliwości stworzenia regionalnego systemu placówek wytrzeźwień obejmującego Sądecczyznę i Podhale, tak aby odciążyć szpitalne oddziały ratunkowe, Policję oraz system ratownictwa medycznego.

Z poważaniem

Andrzej Gut-Mostowy
Poseł na Sejm RP