Interpelacja w sprawie planowanego objęcia obowiązkiem fiskalizacji sprzedaży prowadzonej przy użyciu automatów vendingowych oraz przyczyn i skutków finansowych, społecznych i gospodarczych tej fiskalizacji

Szanowny Panie Ministrze,

z informacji uzyskanych w trakcie posiedzenia sejmowej Komisji Gospodarki i Rozwoju wynika, że przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2024 r. w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących (§ 4 ust. 1 pkt 1 lit. w) wyłączają sprzedaż z automatów ze zwolnień z tego obowiązku. Choć przepis przejściowy zawarty w § 8 ust. 4 odracza ten termin do 31 marca 2027 r., oznacza to, że z dniem 1 kwietnia 2027 roku wszystkie automaty vendingowe w Polsce mają zostać objęte bezwzględnym obowiązkiem fiskalizacji.

Decyzja ta budzi poważne wątpliwości natury ekonomicznej, społecznej i prawnej, zwłaszcza w kontekście następujących argumentów:

• Praktyka międzynarodowa i unijna: Przykłady innych państw członkowskich UE wskazują na pełną legalność wyłączenia automatów vendingowych spod wymogów fiskalnych w zgodzie z przepisami unijnymi o VAT. Niemcy, Szwecja, Szwajcaria, Hiszpania, Belgia i Irlandia stosują pełne zwolnienie. Z kolei Austria zwalnia z obowiązku rejestrowania transakcje o wartości do 20 euro. Model austriacki idealnie odpowiada specyfice polskiego rynku, gdzie średnia wartość transakcji to ok. 3,50 zł, a miesięczny obrót maszyny wynosi ok. 2500 zł.
• Brak szarej strefy w branży: Łańcuch wartości w vendingu spożywczym gwarantuje pełną transparentność. Obecnie około 80% płatności realizowanych jest bezgotówkowo (elektronicznie), co umożliwia organom skarbowym łatwą weryfikację. Ponadto 100% towarów trafiających do automatów pochodzi z udokumentowanego obrotu hurtowego od renomowanych producentów (co odzwierciedlają dane w KSeF). Nie odnotowuje się przypadków uszczuplenia dochodów budżetowych na znaczną skalę w tym sektorze.
• Zagrożenie dla rynku i koszty przedsiębiorców: W Polsce działa ok. 100 000 automatów vendingowych, generujących roczny obrót na poziomie 2,5–3,0 mld zł. Dla wielu starszych lub mniej rentownych modeli urządzeń koszt przebudowy będzie oznaczał tzw. śmierć techniczną.
• Dysproporcja kosztów i zysków: Zakup kasy to koszt od 1500 zł za sztukę. Zapowiedziane przez Ministerstwo Finansów dofinansowanie w kwocie 700 zł na urządzenie wygeneruje koszt dla budżetu państwa rzędu 70 mln złotych. Sektor prywatny (głównie małe i średnie firmy rodzinne) będzie musiał wydać co najmniej 80 mln zł na sam zakup, a następnie ponosić stałe koszty obsługi rzędu ok. 50 zł/miesięcznie na maszynę (60 mln zł rocznie w skali kraju).

Tymczasem z odpowiedzi na interpelację nr 13547 wynika, że szacowane przez Ministerstwo Finansów dodatkowe dochody budżetowe z tytułu VAT wyniosą odpowiednio: 2,7 mln zł w 2025 r., 4,8 mln zł w 2026 r. oraz 41,7 mln zł w 2027 r. (łącznie 49,2 mln zł w ciągu trzech lat). Relacja kosztów wprowadzenia regulacji do przewidywanych zysków budżetowych jest zatem skrajnie niekorzystna dla obywateli i gospodarki.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jaki interes publiczny realizuje przepis rozporządzenia o fiskalizacji sprzedaży poprzez urządzenia vendingowe, skoro w praktyce oznacza on zagwarantowanie kwoty 150 mln zł w pierwszym roku oraz po 60 mln zł w kolejnych latach dla wąskiej grupy firm oferujących kasy fiskalne?
2. Czy Ministerstwo Finansów dokonało rzetelnej analizy kosztów i korzyści (oceny skutków regulacji), porównując wydatki budżetu państwa (dotacje na zakup kas) oraz koszty polskich małych i średnich firm rodzinnych z realnymi korzyściami budżetowymi mającymi rzekomo powstać w wyniku fiskalizacji sprzedaży napojów i przekąsek?
3. W jakim celu fiskus wymaga raportów z kas rejestrujących, skoro wysokość spodziewanych wpływów podatkowych jest łatwa do ustalenia przez organy skarbowe na podstawie raportów z KSeF (faktury zakupowe towarów) oraz raportów od agentów rozliczeniowych obsługujących transakcje bezgotówkowe (karty, BLIK)?
4. Dlaczego polski rząd odmawia skorzystania ze sprawdzonych w UE rozwiązań polegających na zwolnieniu z fiskalizacji sprzedaży vendingowej, co pozwoliłoby chronić kilkaset polskich firm będących miejscem pracy dla ok. 10 000 osób, wybierając zamiast tego rozwiązanie generujące gwarantowany dochód dla kilku producentów kas fiskalnych?

Z poważaniem