Interpelacja w sprawie transparentności i zasadności wydatków jednostek samorządu terytorialnego na cele promocyjne oraz potrzeby wprowadzenia systemowych ram legislacyjnych

Szanowny Panie Ministrze,

działając na podstawie art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2024 r. poz. 907), składam interpelację w sprawie wydatków publicznych ponoszonych przez jednostki samorządu terytorialnego (JST) na działania promocyjne i marketingowe.

Wydatki na promocję realizowane przez samorządy są w wielu wymiarach w pełni uzasadnione i stanowią kluczowy element realizacji zadań własnych. Przemyślana strategia marketingowa pozwala gminom, powiatom i województwom na skuteczne eksponowanie ich walorów turystycznych, przyrodniczych oraz kulturowych. Działania te realnie przekładają się na zwiększenie ruchu turystycznego i wsparcie lokalnej przedsiębiorczości. Równie istotna jest promocja gospodarcza, ukierunkowana na pozyskiwanie inwestorów, tworzenie nowych miejsc pracy oraz budowanie międzynarodowych partnerskich relacji, które umożliwiają cenną wymianę wiedzy i doświadczeń.

Wprowadzona pod koniec 2024 roku reforma finansów samorządowych przyniosła wielu jednostkom znaczący zastrzyk finansowy. Nowe mechanizmy zapewniły samorządom większą niezależność, suwerenność oraz stabilność w dysponowaniu środkami publicznymi na cele lokalne i regionalne. Z założenia fundusze te powinny w pierwszej kolejności zaspokajać kluczowe, codzienne potrzeby mieszkańców – od infrastruktury drogowej, przez edukację, aż po opiekę nad najmłodszymi, ochronę zdrowia i szeroko pojętą politykę społeczną.

Niestety, w praktyce obserwuje się niepokojący trend. W części polskich samorządów – w szczególności tych dysponujących największymi, wielomilionowymi budżetami i relatywnie niskim zadłużeniem – środki przeznaczane na promocję są w dużej mierze konsumowane przez działania zorientowane na budowanie prywatnej marki i wizerunku osobistego urzędujących włodarzy oraz liderów szczebla regionalnego. Granica pomiędzy informowaniem mieszkańców o działaniach urzędów i instytucji samorządowych a kosztowną, wielkoformatową kampanią public relations osób pełniących funkcje publiczne ulega drastycznemu zatarciu. Finansowanie z publicznych pieniędzy luksusowych wydawnictw, płatnych audycji telewizyjnych i radiowych o szerokim zasięgu czy rozbudowanych profili w mediach społecznościowych, które służą głównie personalnej gloryfikacji osób zarządzających daną strukturą, budzi uzasadniony sprzeciw społeczny i stoi w sprzeczności z zasadami gospodarności.

Autonomia samorządowa w zakresie wydatkowania środków na zadania własne jest fundamentem silnego państwa, jednak swoboda ta nie powinna oznaczać przyzwolenia na marnotrawienie kapitału, który powinien trafiać bezpośrednio do wspólnoty mieszkańców. W obliczu nowych, bezprecedensowych możliwości finansowych JST, konieczne wydaje się wypracowanie mechanizmów, które skutecznie oddzielą uzasadnioną promocję jednostek i całych regionów od prywatnego PR-u polityków samorządowych.

W związku z powyższym, zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Finansów monitoruje na bieżąco skalę i strukturę wydatków jednostek samorządu terytorialnego różnych szczebli w ramach rozdziału klasyfikacji budżetowej 75075 (Promocja jednostek samorządu terytorialnego) pod kątem ich celowości oraz dynamiki wzrostu po wdrożeniu reformy dochodów JST?
2. Czy w resorcie finansów toczą się obecnie lub są planowane prace legislacyjne mające na celu precyzyjne dookreślenie zasad wydatków JST na promocję, tak aby środki te były wydatkowane w sposób racjonalny i ukierunkowany wyłącznie na korzyści dla wspólnoty samorządowej?
3. Czy Ministerstwo Finansów rozważa wprowadzenie do porządku prawnego – np. w porozumieniu z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji – wyraźnego ustawowego zakazu finansowania z budżetu JST działań noszących znamiona autopromocji oraz budowania wizerunku osobistego osób pełniących funkcje w organach wykonawczych samorządu (w tym w organach jednoosobowych oraz kolegialnych)?
4. Czy planowane jest wypracowanie we współpracy z Regionalnymi Izbami Obrachunkowymi (RIO) jednolitych wytycznych lub standardów kontroli dla audytorów, które pozwoliłyby skuteczniej weryfikować, czy wydatki na tzw. media samorządowe, regionalne programy informacyjne i lokalną promocję nie naruszają dyscypliny finansów publicznych w zakresie zasad celowości i gospodarności?
   

Z poważaniem