Interpelacja w sprawie działań ZUS wobec Związku Zawodowego Związkowa Alternatywa

Szanowna Pani Minister,

do mojego biura poselskiego dotarły niepokojące informacje dotyczące działań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wobec Związku Zawodowego Związkowa Alternatywa działającego w ZUS. Według informacji przekazanych mi przez przewodniczącego związku, pracodawca miał odmówić dalszego przekazywania składek członkowskich potrącanych z wynagrodzeń pracowników na rzecz organizacji związkowej. Ponadto pracodawca miał podjąć decyzję o likwidacji tzw. etatów związkowych, co oznacza, że osoby dotychczas wykonujące pracę na rzecz związku mają od przyszłego tygodnia powrócić na etaty w ZUS. Decyzja ta została uzasadniona rozstrzygnięciem sądowym dotyczącym indywidualnej sprawy pracowniczej jednej z liderek związku, co — według strony związkowej — nie ma związku z istnieniem ani legalnością działania organizacji związkowej.

Sprawa wzbudza wątpliwości z punktu widzenia konstytucyjnej wolności zrzeszania się w związkach zawodowych, prawa do prowadzenia działalności związkowej oraz obowiązków pracodawcy wynikających z ustawy o związkach zawodowych. Zgodnie z przepisami pracodawca ma obowiązek potrącania składek członkowskich z wynagrodzenia pracownika i przekazywania ich na rachunek organizacji związkowej, jeżeli spełnione są ustawowe warunki, w tym zgoda pracownika i wniosek organizacji związkowej.

Według informacji przekazanych przez stronę związkową istnieją także kolejne rozstrzygnięcia sądowe potwierdzające funkcjonowanie Związku Zawodowego Związkowa Alternatywa w ZUS. W sprawie dotyczącej przeliczenia sąd miał odrzucić wniosek ZUS o uznanie, że organizacja związkowa nie istnieje, natomiast w 2025 r. sąd miał orzec, że Związkowa Alternatywa w ZUS zgodnie z prawdą podała informację o liczbie członków. Okoliczności te dodatkowo wzmacniają wątpliwości co do podstaw działań podejmowanych przez pracodawcę.

Standardy dialogu społecznego, poszanowania praw pracowniczych oraz wolności związkowych powinny być w takich instytucjach jak ZUS przestrzegane w sposób szczególnie staranny. Ewentualne jednostronne działania pracodawcy zmierzające do ograniczenia funkcjonowania organizacji związkowej mogą prowadzić do naruszenia praw pracowników i osłabienia zaufania do państwowych instytucji rynku pracy i zabezpieczenia społecznego.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej posiada wiedzę o odmowie przekazywania przez ZUS składek członkowskich na rzecz Związku Zawodowego Związkowa Alternatywa? Jakie było uzasadnienie prawne decyzji ZUS o odmowie przekazywania składek członkowskich na rachunek organizacji związkowej?
2. Czy ministerstwo posiada wiedzę o decyzji ZUS dotyczącej likwidacji tzw. etatów związkowych dla osób wykonujących pracę na rzecz Związku Zawodowego Związkowa Alternatywa? Jakie było uzasadnienie tej decyzji?
3. Czy ministerstwo podziela stanowisko ZUS, zgodnie z którym rozstrzygnięcie w indywidualnej sprawie pracowniczej może stanowić podstawę do kwestionowania istnienia organizacji związkowej?
4. Czy ministerstwo zna wskazane przez stronę związkową rozstrzygnięcia sądowe potwierdzające istnienie Związku Zawodowego Związkowa Alternatywa w ZUS, w tym rozstrzygnięcie z 2025 r. dotyczące prawidłowości informacji o liczbie członków związku?
5. Czy ministerstwo przeanalizowało zgodność działań ZUS z ustawą o związkach zawodowych, a zwłaszcza z przepisami dotyczącymi obowiązku potrącania i przekazywania składek członkowskich?
6. Czy ministerstwo zamierza podjąć działania nadzorcze wobec ZUS w celu wyjaśnienia tej sprawy?
7. Czy ministerstwo zwróci się do Państwowej Inspekcji Pracy o zbadanie, czy działania ZUS nie stanowią utrudniania działalności związkowej?
8. Ile organizacji związkowych działa obecnie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych i czy wobec którejkolwiek z nich ZUS podejmował podobne działania polegające na odmowie przekazywania składek członkowskich lub likwidacji etatów związkowych?
9. Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo, aby zagwarantować w ZUS poszanowanie wolności związkowych, prawa do dialogu społecznego oraz równego traktowania organizacji związkowych?

Z wyrazami szacunku

Paulina Matysiak
Posłanka na Sejm RP