Interpelacja w sprawie uwzględnienia materiałów kompozytowych w strategiach surowcowych i infrastrukturalnych

Szanowny Panie Ministrze!

Polska prawie w całości importuje rudę żelaza (krajowe zasoby są znikome i niskiej jakości, wydobycie marginalne). W 2024 r. 93,6% całego importu rudy dla hutnictwa pochodziło z Ukrainy (wartość ok. 484 mln USD). Rosja została całkowicie wyeliminowana z dostaw z powodu sankcji UE. Pozostałe źródła (Liberia, Mauretania, Brazylia, Szwecja) są marginalne.

Każdy kolejny atak na ukraińską infrastrukturę energetyczną lub transportową (co nadal się zdarza) może spowodować przerwy lub wzrost cen. UE jako całość też jest zależna od Ukrainy (ok. 14 mln ton w 2024 r.), ale Polska jest w szczególnie trudnej sytuacji jako piąty największy importer rudy w UE. Nie odczuwamy dramatycznych niedoborów, bo popyt na stal w Europie był osłabiony (dekarbonizacja, recesja przemysłowa), a huty przestawiają się na piece łukowe (EAF – elektryczne piece łukowe) i złom. Jednak długoterminowo ryzyko pozostaje wysokie – dalsza eskalacja wojny albo rozszerzenie konfliktu na Bliskim Wschodzie, czy też powszechne zbrojenia mogą doprowadzić do realnych braków.

Dla innych surowców (np. mangan, ferrostopowe, gliniany) wojna w Ukrainie też przyniosła problemy, ale Polska nie jest tak mocno zależna jak w przypadku rudy żelaza.

Do powyższych ograniczeń należy dodać konsekwencję rozpędzania polskiego sektora zbrojeniowego. Jest oczywiste, że wobec programów masywnej modernizacji Sił Zbrojnych RP (SAFE – Wsparcie i Rozwój Sił Zbrojnych/Program Bezpiecznych Sił Zbrojnych) oraz zaawansowanych programów obronnych (Tarcza Wschód) zapotrzebowanie na stal i inne metale będzie dynamicznie rosło.

Również transformacja energetyczna i cyfrowa wymaga bezprecedensowej rozbudowy infrastruktury sieciowej, w tym linii elektroenergetycznych, telekomunikacyjnych oraz systemów oświetleniowych.

Tradycyjna infrastruktura oparta jest głównie na materiałach takich jak stal i aluminium, których produkcja jest energochłonna oraz w znacznym stopniu zależna od importu.

Według analiz Komisji Europejskiej do 2030 roku konieczna będzie budowa setek tysięcy kilometrów nowych linii energetycznych.

Powyższy stan rzeczy musi budzić niepokój, co rodzi pytania o długoterminowe planowanie aktywności państwa w tym zakresie. W związku z rosnącym znaczeniem bezpieczeństwa surowcowego UE technologie kompozytowe mogą stać się istotnym elementem europejskiej strategii przemysłowej.

Czy rząd, a w szczególności Pański resort, uwzględnia wykorzystanie materiałów kompozytowych w strategiach surowcowych i infrastrukturalnych, tak by zastępować, tam gdzie jest to możliwe, stal i inne najbardziej potrzebne metale?

Zastosowanie technologii kompozytowych ma ogromny wpływ na bezpieczeństwo surowcowe UE i Polski. Redukcja zużycia metali poprzez zastosowanie materiałów kompozytowych może znacząco ograniczyć zużycie:

• stali konstrukcyjnej,
• aluminium,
• cynku wykorzystywanego w procesach ocynkowania.

Redukcja zapotrzebowania na metale zmniejsza presję na import surowców oraz ogranicza wrażliwość gospodarki na wahania cen surowców. Materiały kompozytowe opierają się głównie na:

• włóknie szklanym,
• żywicach polimerowych.

Produkcja włókna szklanego jest szeroko rozwinięta w Europie, a surowce wykorzystywane do jego produkcji są geograficznie znacznie bardziej dostępne niż wiele metali strategicznych.

Dywersyfikacja materiałowa zwiększa odporność łańcuchów dostaw.

Zastosowanie materiałów kompozytowych będzie oznaczało wydłużenie cyklu życia infrastruktury, czyli ograniczenie zużycia surowców i kosztów.

Nie do przeoczenia są również kwestie regulacji unijnych. Wykorzystanie materiałów kompozytowych jest spójne z kluczowymi inicjatywami strategicznymi Unii Europejskiej, w tym:

• Critical Raw Materials Act (europejski akt w sprawie surowców krytycznych),
• Net Zero Industry Act (akt w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie),
• strategią autonomii strategicznej UE,
• polityką odporności łańcuchów dostaw.

Technologie ograniczające zużycie metali mogą odegrać istotną rolę w budowaniu konkurencyjności polskiego i europejskiego przemysłu.

Reasumując, Polska, jak i Unia Europejska stoją przed widmem istotnych niedoborów surowcowych. Należy się na to przygotować, wdrażając programy wsparcia i eliminując przeszkody stojące na drodze rozwoju polskiego przemysłu opartego na materiałach kompozytowych.

Wiele państw europejskich wdraża w tym zakresie nowe strategie polegające między innymi na:

- uwzględnieniu materiałów kompozytowych w strategiach surowcowych i infrastrukturalnych,
- wsparciu badań i innowacji w zakresie kompozytów stosowanych w infrastrukturze energetycznej i innych dziedzinach przemysłu,
- promowaniu technologii kompozytowych w projektach finansowanych przez UE,
- rozwoju zdolności produkcyjnych w zakresie infrastruktury kompozytowej,
- uwzględnieniu analiz cyklu życia (LCA) w procesach wyboru technologii infrastrukturalnych.

Będę zobowiązana za wskazanie działań, jakie podjął, podejmuje i zamierza podjąć Pański resort w tym zakresie.