Interpelacja w sprawie nowelizacji ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Szanowna Pani Minister,

ustawą z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami dokonano znaczących zmian w zakresie przepisów regulujących amatorskie poszukiwania zabytków.

Nowa regulacja przewiduje między innymi konieczność rejestracji prowadzonych poszukiwań za pośrednictwem udostępnionej przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego aplikacji, konieczność zgłaszania, do właściwego miejscowo wojewódzkiego konserwatora zabytków, odkryć, co do których istnieje podejrzenie, że stanowią one zabytek archeologiczny, tryb weryfikacji tego faktu przez wojewódzkiego konserwatora zabytków, a także przyznawanie nagród oraz dyplomów dla osób, które dokonały odkrycia zabytku archeologicznego.

7 maja 2026 r. Konferencja Dziekanów i Dyrektorów Wydziałów i Instytutów Archeologii Akademickiej w Polsce wystosowała list otwarty, w którym wyraża swój sprzeciw wobec zmian zawartych we wspomnianej wyżej ustawie nowelizującej. W swoim piśmie interwenienci podkreślają naruszenie przez nowe przepisy zasad wynikających z Konstytucji RP oraz standardów ochrony dziedzictwa archeologicznego zapisanych w Europejskiej Konwencji Ochrony Dziedzictwa Archeologicznego z La Valetta z 16 stycznia 1992 r. Autorzy listu podnoszą również, że znowelizowane przepisy zdezorganizują istniejący system ochrony zabytków, doprowadzą do drastycznego uszczuplenia środków przeznaczonych na ochronę zabytków. Zwracają również uwagę na fakt, iż wspomniany w ustawie nowelizującej system informatyczny oraz aplikacja nie zostały przygotowane. W podsumowaniu przedstawiciele środowiska akademickiego podkreślają, że zmiany w przepisach dotyczących ochrony zabytków mogą doprowadzić do nieodwracalnych strat w archeologicznym dziedzictwie kulturowym Polski.

Wobec powyższego zwracam się do Pani Minister z prośba, o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Na jakim etapie wdrażania jest obecnie system informatyczny oraz aplikacja, o których mowa w przepisach wprowadzonych ustawą z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami?
2. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego podziela obawy wyrażone w liście otwartym Konferencji Dziekanów i Dyrektorów Wydziałów i Instytutów Archeologii Akademickiej?
3. Czy planowane jest dokonanie zmian w uchwalonych przepisach, jeszcze przed ich wejściem w życie, przy uwzględnieniu uwag środowiska akademickiego?
4. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz podlegli mu wojewódzcy konserwatorzy zabytków są przygotowani na wdrożenie od 1 stycznia 2027 roku założeń wynikających z uchwalonej nowelizacji ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami?
5. W jakiej kwocie zabezpieczono lub planuje się zabezpieczenie w budżecie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego środków na sfinansowanie przyznawania nagród i dyplomów za dokonane odkrycia archeologiczne?
6. Czy konieczność finansowania nagród dla znalazców nie odbije się negatywnie na środkach przeznaczonych na ochronę zabytków?

Z poważaniem

dra Anita Kucharska-Dziedzic
Posłanka na Sejm RP