Interpelacja w sprawie rządowego projektu ustawy o ustalaniu wysokości emerytur z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dla osób, które do dnia 6 czerwca 2012 r. przeszły na emerytury na zasadach obowiązujących osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. (nr projektu UD204)

Szanowna Pani Minister,

zwracam się z uprzejmą prośbą o przedstawienie stanowiska Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie rządowego projektu ustawy o ustalaniu wysokości emerytur z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dla osób, które do dnia 6 czerwca 2012 r. przeszły na emerytury na zasadach obowiązujących osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. (nr projektu w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów: UD204).

Projekt ten ma stanowić wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., sygn. akt SK 140/20, w którym zakwestionowano zgodność z Konstytucją RP przepisów przewidujących pomniejszanie podstawy obliczenia emerytury powszechnej o kwoty wcześniej pobranych emerytur wcześniejszych. Mechanizm ten skutkował wieloletnim zaniżaniem świadczeń znacznej grupie emerytów, którzy podejmowali decyzje o przejściu na wcześniejszą emeryturę w określonym stanie prawnym, a następnie zostali objęci regulacją pogarszającą ich sytuację finansową.

Z projektu opublikowanego w wykazie prac legislacyjnych wynika jednak, że regulacja nie obejmie wszystkich emerytów, których dotyczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Projektowana ustawa ma objąć wyłącznie kobiety urodzone w latach 1954-1959 oraz mężczyzn urodzonych w latach 1949-1952 oraz w 1954 r., pod warunkiem że przed dniem 6 czerwca 2012 r. złożyli wniosek o przyznanie emerytury częściowej lub emerytury na podstawie wskazanych przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS bądź Karty Nauczyciela, a prawo do emerytury powszechnej nabyli po dniu 31 grudnia 2012 r. W uproszczeniu regulacja ma dotyczyć osób, które pobierały emerytury wcześniejsze, złożyły wniosek przed 6 czerwca 2012 r., następnie wystąpiły o emeryturę powszechną ustaloną z pomniejszeniem podstawy obliczenia o kwoty pobranych świadczeń wcześniejszych lub nabyły do niej prawo, lecz nadal pobierają wcześniejszą emeryturę, przy czym data nabycia prawa do emerytury powszechnej przypada po 31 grudnia 2012 r.

Tym samym poza zakresem projektowanej ustawy pozostają inne osoby, wobec których również zastosowano mechanizm pomniejszania podstawy obliczenia emerytury powszechnej, lecz które nie mieszczą się w tak określonych kryteriach rocznikowych lub czasowych. Dotyczy to w szczególności osób urodzonych w innych latach niż wskazane w projekcie osób, które nabyły prawo do emerytury powszechnej przed 1 stycznia 2013 r., jak również tych świadczeniobiorców, którzy z różnych względów formalnych nie spełniają wszystkich warunków wskazanych w projekcie, mimo że ich świadczenia zostały ustalone z zastosowaniem zakwestionowanego przez trybunał mechanizmu.

W konsekwencji powstaje zasadnicze pytanie, czy projekt UD204 w pełnym zakresie realizuje skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego, czy też prowadzi do ograniczonego, selektywnego wykonania orzeczenia, obejmującego jedynie część osób dotkniętych niekonstytucyjną regulacją. Rodzi to wątpliwości w kontekście zasady równości wobec prawa oraz zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, wyrażonych w art. 2 i art. 32 Konstytucji RP.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jakie były przesłanki przyjęcia tak wąsko określonego zakresu podmiotowego projektu UD204, w szczególności ograniczenia go do wskazanych roczników i warunku nabycia prawa do emerytury powszechnej po dniu 31 grudnia 2012 r.?
2. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę konstytucyjną dotyczącą zgodności takiego zróżnicowania z zasadą równości oraz zasadą pełnego wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego?
3. Czy rozważane jest rozszerzenie projektu tak, aby obejmował on wszystkie osoby, których emerytury powszechne zostały ustalone z zastosowaniem zakwestionowanego mechanizmu, niezależnie od rocznika i daty nabycia prawa do świadczenia?

Sprawa ta dotyczy bardzo licznej grupy emerytów i ma istotne znaczenie społeczne oraz finansowe. Wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego powinno w sposób możliwie pełny usuwać skutki niekonstytucyjnej regulacji, tak aby osoby znajdujące się w analogicznej sytuacji prawnej były traktowane w sposób równy i sprawiedliwy.