Interpelacja w sprawie pogłębiającego się kryzysu w polskiej edukacji publicznej, likwidacji szkół oraz narastającej komercjalizacji systemu oświaty

Szanowna Pani Minister,

w ostatnich dniach opublikowano szereg interesujących artykułów dotyczących narastających problemów związanych z przeciążeniem nauczycieli, likwidacją szkół publicznych, pogłębiającymi się nierównościami edukacyjnymi oraz postępującą komercjalizacją edukacji. Problemy te zostały szeroko opisane w licznych publikacjach prasowych i komentarzach ekspertów.

Ponadto w przestrzeni publicznej pojawiają się alarmujące informacje o dynamicznym wzroście wydatków rodziców na korepetycje, edukację prywatną oraz dodatkowe usługi edukacyjne. Coraz większa liczba rodzin decyduje się również na przenoszenie dzieci do szkół prywatnych lub edukacji domowej, co przez część ekspertów interpretowane jest jako przejaw utraty zaufania do jakości i wydolności publicznego systemu edukacji.

Eksperci oraz przedstawiciele środowisk edukacyjnych wskazują, że proces „prywatyzacji edukacji” (lub rezygnacji państwa z wywiązywania się z obowiązku faktycznego zapewnienia edukacji) prowadzi do pogłębiania nierówności społecznych. Coraz częściej podnoszony jest argument, że dostęp do lepszej jakości edukacji staje się uzależniony od sytuacji materialnej rodziny, co może naruszać konstytucyjną zasadę równego dostępu do wykształcenia. W debacie publicznej pojawiają się również obawy dotyczące stopniowej prywatyzacji usług publicznych w obszarze edukacji.

Jednocześnie wiele samorządów – powołując się na niż demograficzny oraz rosnące koszty funkcjonowania placówek – podejmuje decyzje o likwidacji szkół lub ich łączeniu. Procesy te wywołują liczne protesty rodziców i lokalnych społeczności, które wskazują na brak odpowiednich konsultacji społecznych, pogorszenie dostępności edukacji oraz ryzyko dalszego osłabiania mniejszych miejscowości. Problem ten był już wielokrotnie podnoszony przez ekspertów i byłych przedstawicieli administracji publicznej odpowiedzialnych za edukację.

Równolegle narasta kryzys kadrowy w szkołach. Nauczyciele coraz częściej alarmują o przeciążeniu obowiązkami, nadmiernej biurokracji, problemach kadrowych oraz pogarszających się warunkach pracy. W mediach podkreśla się, że rzeczywista liczba wakatów nauczycielskich może być znacznie wyższa niż oficjalne dane, a system funkcjonuje dzięki nadgodzinom i zwiększonemu obciążeniu obecnych pracowników. Eksperci zwracają uwagę na niski prestiż zawodu nauczyciela, niewystarczające wynagrodzenia oraz brak długofalowej strategii rozwoju edukacji publicznej.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej analizuje skalę zjawiska przechodzenia uczniów do szkół prywatnych oraz edukacji domowej?
2. Czy ministerstwo dostrzega ryzyko pogłębiania się nierówności edukacyjnych wynikających z rosnącej komercjalizacji edukacji i coraz większych wydatków rodzin na korepetycje oraz edukację prywatną?
3. Jakie działania planuje resort w celu wzmocnienia jakości i atrakcyjności publicznej edukacji?
4. Czy ministerstwo prowadzi analizy dotyczące wpływu likwidacji szkół publicznych na sytuację uczniów, rodziców i lokalnych społeczności?
5. Czy planowane są zmiany legislacyjne mające zwiększyć udział rodziców i społeczności lokalnych w procesach decyzyjnych dotyczących likwidacji szkół?
6. Jak ministerstwo ocenia obecną skalę kryzysu kadrowego w polskich szkołach oraz rzeczywistą liczbę wakatów nauczycielskich?
7. Jakie działania planuje ministerstwo w celu poprawy warunków pracy nauczycieli oraz ograniczenia przeciążenia obowiązkami administracyjnymi?
8. Czy resort przewiduje dalsze podwyżki wynagrodzeń nauczycieli oraz reformę systemu awansu zawodowego?
9. Czy ministerstwo przygotowuje kompleksowy program przeciwdziałania odpływowi nauczycieli z zawodu?
10. Jakie działania planowane są w zakresie wsparcia psychologicznego i zdrowia psychicznego nauczycieli oraz uczniów?
11. Czy ministerstwo planuje zwiększenie nakładów na edukację publiczną w najbliższych latach, a jeśli tak – w jakim zakresie?
12. Czy resort prowadzi prace nad długofalową strategią rozwoju edukacji publicznej uwzględniającą skutki niżu demograficznego, kryzysu kadrowego oraz rosnącej roli sektora prywatnego?
13. Kiedy można spodziewać się przedstawienia konkretnych rozwiązań legislacyjnych i organizacyjnych dotyczących problemów opisanych powyżej?