Interpelacja w sprawie nowelizacji rozporządzenia w sprawie warunków wynagradzania pracowników pomocniczych jednostek naukowych i innych jednostek organizacyjnych Polskiej Akademii Nauk

Szanowny Panie Ministrze,

sytuacja płacowa w Polskiej Akademii Nauk od wielu lat jest zła. Dotyczy to szczególnie pomocniczych jednostek naukowych i innych jednostek organizacyjnych PAN. Pracownicy mieli nadzieję, że wraz ze zmianą władzy w 2023 roku sytuacja ulegnie poprawie, zwłaszcza biorąc pod uwagę przedwyborcze obietnice o 20-procentowych podwyżkach dla sfery budżetowej.

Niestety, w jednostkach pomocniczych PAN (chociaż należą one do sfery budżetowej) do dziś pracownicy nie doświadczyli obiecanego podwyższenia wynagrodzeń. Siatka płac nie była nowelizowana od 2020 roku. Zmusza to dyrektorów jednostek do wypłacania specjalnych dodatków wyrównujących wynagrodzenia do pensji minimalnej, co skutkuje drastycznym spłaszczeniem wynagrodzeń. Nieadekwatne do dzisiejszych realiów płace skutkują także niższymi naliczeniami składek emerytalnych pracowników, co negatywnie odbije się na ich świadczeniach emerytalnych. W takiej sytuacji instytucje pomocnicze PAN tracą specjalistów i zainteresowanie wśród potencjalnej młodej kadry. Dochodzi do takich absurdów, jak konieczność opóźnienia konkursu na stanowisko dyrektora ze względu na bardzo niską pensję możliwą do zaoferowania (sytuacja ma miejsce w PAN Bibliotece Gdańskiej).

Tymczasem nadal nie weszło w życie odpowiednie rozporządzenie. Oficjalnie procedura legislacyjna trwa już od roku, opóźniona w wyniku przewlekłych konsultacji między ministerstwami (uwagi Ministerstwa Finansów z lipca 2025 r. doczekały się odpowiedzi dopiero w kwietniu 2026 r.). Pracownicy pomocniczych jednostek naukowych i innych jednostek organizacyjnych Polskiej Akademii Nauk podlegający pod to rozporządzenie apelują o przyspieszenie prac. Składają jednocześnie uwagi i zaznaczają, jak krótkotrwała będzie jego ważność. Obecnie procedowana nowelizacja uwzględnia bowiem maksymalne płace, w których najniższa z nich równa jest obecnej krajowej płacy minimalnej (tab. E, I). To oznacza, że straci ono na aktualności w bardzo szybkim czasie, uniemożliwiając prowadzenie racjonalnej polityki płacowej, prawdopodobnie już przy najbliższym podniesieniu płacy minimalnej w 2027 roku. W ramach procesu opiniowania projektowanego rozporządzenia stosowne uwagi były zgłaszane przez NSZZ „Solidarność”. Niestety, nie zostały one uwzględnione.

W swoich wyliczeniach Ministerstwo Finansów uznało proponowane podwyżki za zbyt wysokie względem średniego wzrostu płac w sferze budżetowej liczonego od 2020 roku. Zignorowano tym samym fakt wieloletniego zaniedbania sprawy, które narzuca konieczność wprowadzenia odpowiednio wysokich podwyżek, aby utrzymać jakąkolwiek konkurencyjność ofert pracy w instytucjach pomocniczych PAN. Uwagi Ministerstwa Finansów zostały przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego uwzględnione, projektowane stawki płac znacznej części pracowników obniżono.

Przyjęcie obecnego rozporządzenia jest konieczne dla doraźnego poprawienia sytuacji, jednak pracownicy oczekują rozpoczęcia prac nad trwałym rozwiązaniem systemowym, pozbawionym oczywistych wad obecnie procedowanej wersji.

W związku z powyższym na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907) proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Jaka jest realna przyczyna tak znacznej przewlekłości procedowania tego rozporządzenia?
2. Dlaczego Ministerstwo Finansów narzuciło redukcję planowanych stawek?
3. Dlaczego pracownicy PAN nie zostali objęci podwyżkami dla sfery budżetowej?
4. Czy planowane jest zwiększenie budżetu PAN umożliwiające pokrycie podwyżek wynagrodzeń po wejściu w życie rozporządzenia?
5. Czy ministerstwo jest świadome, że brak powiązania wynagrodzeń określonych w rozporządzeniu z wysokością płacy minimalnej spowoduje dezaktualizację rozporządzenia w bardzo krótkim czasie od wejścia w życie i konieczne będzie rozpoczęcie prac nad jego nowelizacją, aby uniknąć sytuacji, w której pracownikom muszą być wypłacane specjalne dodatki w celu osiągnięcia minimalnego wynagrodzenia?

Proszę o odpowiedź w terminie określonym ustawą.