Interpelacja w sprawie regulacji prawa do deputatu węglowego pracowników i pracownic kolejowych

Szanowna Pani Ministro,

zbyt często nasze państwo nie dostrzega tych, którzy swoją codzienną pracą zapewniają jego stabilne funkcjonowanie. Do tej grupy z pewnością należą pracownicy i pracownice kolei. To dzięki nim transport kolejowy w ogóle w Polsce funkcjonuje. Dlatego ważne jest, aby po przejściu na emeryturę lub rentę otrzymywali od państwa wsparcie będące wyrazem docenienia ich pracy.

Pracownic i pracowników kolejowych są w Polsce dziesiątki tysięcy. Każdy i każda z nich wykonuje niezwykle odpowiedzialną pracę. Równie znaczącą grupą są kolejowi emeryci i emerytki oraz rencistki i renciści, a więc osoby, które swoje życie zawodowe poświęciły na pracę związaną z transportem kolejowym. Zmiany ustroju gospodarczego Polski po 1989 r. powodują, że te dwie grupy różni zwykle podmiot zatrudniający. Za czasów PRL funkcjonował tylko jeden przewoźnik kolejowy, tj. PKP. Zatem przez lata emerytowanymi pracownikami i pracownicami kolejowymi były właśnie osoby zatrudnione kiedyś w ówczesnym odpowiedniku tej spółki. Jednak dziś przewoźników jest znacznie więcej. To powoduje, że osoby, które większość życia przepracowały w PKP, nierzadko przeszły później do kolei regionalnych czy Polregio.

Ta zupełnie naturalna z punktu widzenia praw wolnego rynku sytuacja powoduje jednak skomplikowane konsekwencje prawne w zakresie prawa do szczególnego świadczenia, tj. deputatu węglowego. Zgodnie z art. 74 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” - „byłemu pracownikowi kolejowemu pobierającemu emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy (…), a także członkom rodziny tego pracownika pobierającym po nim rentę rodzinną (…), przysługuje prawo do deputatu węglowego w ilości 1800 kg węgla kamiennego rocznie, w formie ekwiwalentu pieniężnego”. Z kolei ust. 4 stanowi, iż „Prawo do deputatu węglowego nie przysługuje jednak emerytowi lub renciście, jeżeli nie przysługiwało mu w okresie zatrudnienia, z tytułu którego powstało prawo do emerytury lub renty”. Tak sformułowane przepisy nie dają jednak pewności, czy osoby pobierające zwykłą emeryturę czy rentę (nie kolejową) są uprawnione do otrzymania deputatu.

Orzecznictwo sądów, mimo wyroków Sądu Najwyższego z ostatnich lat, pozostaje rozbieżne. Różne są również decyzje ZUS, do którego składane są wnioski o wypłatę deputatu. Częstym argumentem przemawiającym przeciwko przyznaniu deputatu jest kontynuowanie pracy w innych podmiotach niż PKP (nawet jeśli była to spółka kolejowa). Jednak również w tej materii brak jest jednoznacznych interpretacji przepisów czy zasad prawnych, co stawia część pracowników i pracownic kolejowych w trudnej sytuacji i może zagrażać ich prawom nabytym w czasie pracy w PKP.

W związku z powyższym zwracam się do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z następującymi pytaniami:

1. Czy rozważana jest zmiana przepisów w opisanej wyżej materii, aby były one precyzyjne i odpowiadające współczesnym realiom rynkowym?
2. Czy ministerstwo współpracuje bądź zamierza rozpocząć współpracę z odpowiednimi komórkami w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, aby zapewnić możliwie sprawiedliwe i jednolite traktowanie wszystkich pracownic i pracowników kolejowych?

Z poważaniem

Franciszek Sterczewski