Interpelacja w sprawie planowanych zmian legislacyjnych ograniczających możliwość kierowania dzieci do domów pomocy społecznej (DPS)

Szanowna Pani Minister,

zwracam się z interpelacją w sprawie planowanych zmian legislacyjnych, które zmierzają do ograniczenia lub likwidacji możliwości kierowania dzieci do domów pomocy społecznej (DPS), w tym w szczególności dzieci wymagających całodobowej, wysokospecjalistycznej opieki.

Proponowane kierunki zmian budzą poważne obawy zarówno natury społecznej, jak i zdrowotnej oraz systemowej. W debacie publicznej słusznie podnosi się konieczność deinstytucjonalizacji opieki oraz rozwijania usług środowiskowych i rodzinnych form wsparcia. Należy jednak stanowczo podkreślić, że proces ten – choć zasadny w wielu obszarach – nie może być realizowany w sposób mechaniczny i oderwany od realnych potrzeb najbardziej wymagających grup, w tym dzieci z głęboką, sprzężoną niepełnosprawnością, chorobami rzadkimi czy ciężkimi schorzeniami neurologicznymi.

W praktyce DPS-y dla dzieci pełnią rolę wyspecjalizowanych placówek opiekuńczo-leczniczych, zapewniających:

- całodobową opiekę pielęgniarską i opiekuńczą,
- stały dostęp do rehabilitacji, terapii zajęciowej i wsparcia psychologicznego,
- nadzór lekarski oraz koordynację leczenia wielu współistniejących schorzeń,
- odciążenie rodzin w sytuacjach skrajnego przeciążenia opieką długoterminową.

W przypadku wielu dzieci zakres potrzeb opiekuńczych przekracza możliwości systemu pieczy zastępczej, a także – mimo rozwoju usług środowiskowych – możliwości rodzin biologicznych.

Likwidacja możliwości kierowania dzieci do DPS bez uprzedniego stworzenia realnych, dostępnych i adekwatnych alternatyw może prowadzić do szeregu negatywnych konsekwencji, w tym:

- pogorszenia stanu zdrowia dzieci wskutek braku ciągłej opieki specjalistycznej,
- zwiększenia liczby hospitalizacji i obciążenia systemu ochrony zdrowia,
- dramatycznego przeciążenia rodzin, w tym rezygnacji opiekunów z aktywności zawodowej i pogorszenia ich zdrowia psychicznego,
- ryzyka wykluczenia społecznego całych rodzin.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo prowadzi obecnie prace legislacyjne zmierzające do ograniczenia lub likwidacji możliwości kierowania dzieci do DPS? Jeśli tak – jakie są ich założenia, harmonogram oraz uzasadnienie?
2. Jakie konkretne formy wsparcia mają zastąpić DPS-y w odniesieniu do dzieci z najcięższymi niepełnosprawnościami?
3. W jaki sposób ministerstwo zamierza zapewnić równy dostęp do alternatywnych form opieki na terenie całego kraju, w szczególności w mniejszych miejscowościach i na obszarach wiejskich?
4. Czy planowane jest zwiększenie nakładów finansowych na rozwój usług środowiskowych, opieki wytchnieniowej oraz specjalistycznej opieki domowej?
5. Jakie mechanizmy wsparcia zostaną przewidziane dla rodzin, które – wobec braku możliwości umieszczenia dziecka w DPS – będą zmuszone do przejęcia pełnej, całodobowej opieki?
6. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie rozwiązań hybrydowych, łączących opiekę instytucjonalną z formami środowiskowymi, zamiast całkowitego wykluczania jednej z tych form?

Na zakończenie pragnę podkreślić, że skuteczna polityka społeczna powinna opierać się na zasadzie elastyczności i indywidualizacji wsparcia. W przypadku dzieci z najcięższymi schorzeniami niezbędne jest utrzymanie pełnego wachlarza dostępnych form opieki – w tym także wyspecjalizowanych placówek całodobowych – jako elementu systemu bezpieczeństwa zdrowotnego i społecznego.