Interpelacja w sprawie standardu publicznego raportowania zjawisk typu "wage theft" oraz koordynacji danych o naruszeniach płacowych i ukrytym zatrudnieniu

Szanowni Państwo,

z publicznego podsumowania działań Państwowej Inspekcji Pracy za 2024 r. wynika, że inspektorzy wydali ok. 6 tys. decyzji płacowych na łączną kwotę ponad 214 mln zł, a 52,4 tys. pracowników odzyskało zaległe wynagrodzenia i inne należności ze stosunku pracy na łączną kwotę 158,8 mln zł. Jednocześnie w podstawowych publicznych publikacjach GUS o zatrudnieniu i wynagrodzeniach zasadnicze dane odnoszą się do podmiotów o liczbie pracujących 10 i więcej osób oraz jednostek sfery budżetowej, podczas gdy odrębne badanie pracy nierejestrowanej wykazało, że tylko w 2022 r. taką pracę wykonywało 342 tys. osób.

Rządowe materiały dotyczące reformy Państwowej Inspekcji Pracy z 2026 r. wskazują ponadto na nowe decyzje o ustaleniu stosunku pracy, wymianę danych między PIP, ZUS i KAS oraz planowanie kontroli na podstawie analizy ryzyka. Z kolei publicznie dostępne źródła porównawcze – w tym materiały Eurofound oraz oficjalne źródła brytyjskie i niemieckie – pokazują, że skuteczny monitoring naruszeń płacowych wymaga rozdzielenia statystyki egzekucyjnej od szacunków rozpowszechnienia zjawiska w populacji pracujących, a także spójnej metodologii publikacji danych.

W polskiej debacie publicznej wciąż brakuje jednego, zrozumiałego standardu raportowania zjawisk polegających na bezprawnym zaniżaniu, opóźnianiu albo niewypłacaniu wynagrodzeń i świadczeń związanych z pracą, w tym także skutków ukrywania stosunku pracy czy nieodprowadzania składek. Brak taki utrudnia zarówno ocenę skali problemu, jak i przygotowanie adekwatnych rozwiązań ustawowych oraz wykonawczych.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Rada Ministrów planuje przyjąć jednolity standard publicznego raportowania zjawisk typu „wage theft“, rozumianych jako bezprawne zaniżanie, opóźnianie albo niewypłacanie wynagrodzeń i innych należności związanych z pracą, w tym nieopłaconych nadgodzin, zaniżania płacy minimalnej lub minimalnej stawki godzinowej, nielegalnych potrąceń, ukrytego etatu oraz skutków nieodprowadzania składek? Jeżeli tak, to w jakim terminie i w jakiej formie prawnej?

2. Która instytucja miałaby odpowiadać za koordynację metodologiczną takiego standardu oraz coroczną publikację danych: MRPiPS, GUS, PIP, KPRM czy inny podmiot?

3. Czy rząd planuje stworzyć coroczny publiczny raport lub dashboard łączący dane pochodzące co najmniej z: PIP, GUS, ZUS, FGŚP oraz Ministerstwa Sprawiedliwości, tak aby dało się odróżnić skalę „wykrytych i wyegzekwowanych“ naruszeń od szacowanej skali zjawiska w populacji pracujących?

4. Czy planowany standard będzie obejmował publikację danych w przekrojach co najmniej: sekcje i działy PKD, województwa, wielkość pracodawcy, forma wykonywania pracy, płeć, wiek oraz obywatelstwo, a także w sposób pozwalający uchwycić mikroprzedsiębiorstwa i segmenty wysokiego ryzyka?

5. Czy rząd planuje uruchomienie w statystyce publicznej stałego, reprezentatywnego modułu badawczego dotyczącego opóźnień w wypłacie wynagrodzeń, częściowo niewypłaconych świadczeń, pracy ponad normę bez należnej rekompensaty, nielegalnych potrąceń, zaniżania liczby godzin oraz cech ukrytego stosunku pracy? Jeżeli nie, to z jakich powodów?

6. Czy rząd planuje włączyć do stałego publicznego raportowania także dane dotyczące FGŚP, w szczególności liczbę osób, którym wypłacono świadczenia z tytułu niewypłacalności pracodawcy, strukturę tych wypłat według rodzaju roszczenia, branży i regionu oraz średnią i łączną kwotę świadczeń?

7. Czy rząd planuje uzgodnić z ministrem sprawiedliwości coroczne publikowanie danych o sprawach z zakresu prawa pracy istotnych dla pomiaru naruszeń płacowych, w tym o roszczenia o wynagrodzenie, nadgodziny, inne świadczenia pieniężne, ustalenie stosunku pracy oraz – po wejściu w życie reformy PIP – o odwołania od decyzji w sprawie ustalenia stosunku pracy?

8. Czy rząd planuje publikować dane w otwartych formatach wraz z opisem metodologii, tak aby była możliwa niezależna analiza trendów i porównywanie danych między latami?

9. Czy w ramach prac legislacyjnych lub wykonawczych jest planowane pilotażowe wdrożenie branżowych audytów płacowych lub innych narzędzi pozwalających oszacować skalę naruszeń w sektorach szczególnego ryzyka, takich jak: gastronomia, budownictwo, ochrona, handel czy logistyka?

Z wyrazami szacunku

Marta Stożek