Interpelacja w sprawie usunięcia metody PAYT (pay-as-you-throw) z projektu nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach

Szanowna Pani Minister,

w toku prac legislacyjnych nad projektem ustawy o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (dalej: ustawa o czystości) z projektu nowelizacji usunięte zostały przepisy art. 6j ust. 2c i 2d, przewidujące możliwość stosowania przez gminy metody PAYT (ang. pay-as-you-throw, pol. płać za tyle, ile wytwarzasz) jako jednej z alternatywnych metod naliczania opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Metoda PAYT stanowi jeden z kluczowych instrumentów ekonomicznych wspierających realizację hierarchii postępowania z odpadami, w tym ograniczenie ich wytwarzania u źródła oraz intensyfikację selektywnej zbiórki. Jej eliminacja z systemu prawa krajowego budzi poważne wątpliwości z perspektywy zgodności z unijną polityką w zakresie gospodarki odpadami, w szczególności z zasadami wyrażonymi w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów (ze zm. dyrektywą 2018/851/UE).

Liczne gminy, które na zasadzie dobrowolności wdrożyły rozwiązania oparte na rzeczywistej ilości wytwarzanych odpadów (m.in. Śrem, Ciechanów i inne gminy pilotażowe), odnotowały znaczący spadek ilości odpadów zmieszanych, wzrost frakcji selektywnie zbieranych oraz istotne oszczędności w kosztach systemu. Usunięcie z projektu nowelizacji przepisów umożliwiających stosowanie metody PAYT pozbawia te gminy instrumentów prawnych do dalszego doskonalenia i rozwijania wdrożonych systemów.

W ocenie składającego niniejszą interpelację, decyzja o wykreśleniu wskazanych przepisów wymaga szczegółowego uzasadnienia merytorycznego, w szczególności w zakresie przeprowadzonych analiz skutków regulacji, uwzględnienia doświadczeń gmin pionierów oraz zgodności z wytycznymi Komisji Europejskiej dotyczącymi instrumentów ekonomicznych w gospodarce odpadami.

W związku z powyższym proszę Panią Minister o udzielenie wyczerpujących odpowiedzi na następujące pytania:

1. Na jakiej podstawie merytorycznej oraz analitycznej Ministerstwo Klimatu i Środowiska podjęło decyzję o usunięciu z projektu nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach przepisów dotyczących art. 6j ust. 2c i 2d, przewidujących możliwość stosowania metody PAYT?
2. Czy decyzja o wykreśleniu metody PAYT została poprzedzona sporządzeniem analizy skutków regulacji (OSR/RIA), opinii eksperckiej, raportu porównawczego lub oceny funkcjonowania tej metody w gminach, które już wdrożyły rozwiązania oparte na rzeczywistej ilości odpadów? Jeśli tak, prosimy o udostępnienie tych dokumentów lub wskazanie miejsca ich publikacji.
3. Dlaczego ministerstwo w większym stopniu uwzględniło stanowiska negatywne zgłoszone przez związki jednostek samorządu terytorialnego niż pozytywne stanowiska samych gmin stosujących tę metodę? Jakie przesłanki zadecydowały o takim wyborze?
4. Czy przeprowadzono odrębną analizę stanowisk gmin, które wdrożyły metodę PAYT, i jakie były jej wyniki? Prosimy o ich ujawnienie lub wskazanie, gdzie zostały opublikowane.
5. Czy ministerstwo przyjęło wszystkie lub większość uwag zgłoszonych przez te same organizacje samorządowe, które negatywnie opiniowały metodę PAYT? Prosimy o przedstawienie zestawienia uwag przyjętych i odrzuconych w tym zakresie.
6. Czy na podstawie tej samej logiki legislacyjnej usunięto również inne przepisy projektu ustawy? Jeśli tak, prosimy o wskazanie, które przepisy zostały wykreślone z analogicznych przyczyn oraz jakie były uzasadnienia tych decyzji.
7. Jakimi kryteriami kierowano się przy selekcji uwag przyjętych i odrzuconych w ramach konsultacji publicznych dotyczących omawianej nowelizacji? Prosimy o udostępnienie lub opisanie procedury kwalifikacji uwag konsultacyjnych.
8. Czy brano pod uwagę wpływ eliminacji metody PAYT na motywowanie mieszkańców do ograniczania ilości odpadów? Jeśli tak, na jakiej podstawie analitycznej oceniono, że brak tej metody nie wpłynie negatywnie na realizację celów środowiskowych i recyklingowych?
9. Czy planowane jest ponowne wprowadzenie metody PAYT w kolejnej nowelizacji ustawy? Jeśli tak, w jakim horyzoncie czasowym i w jakim zakresie?
10. Jak decyzja Ministerstwa Klimatu i Środowiska o usunięciu metody PAYT ma się do wytycznych Komisji Europejskiej w zakresie stosowania instrumentów ekonomicznych w polityce odpadowej, w szczególności w kontekście realizacji przez Polskę celów recyklingowych wynikających z pakietu odpadowego UE?

Wraz z odpowiedzią proszę o przekazanie wszelkich dokumentów analitycznych, opinii prawnych i eksperckich oraz wykazów uwag konsultacyjnych, na podstawie których ministerstwo podjęło decyzję o wykreśleniu art. 6j ust. 2c i 2d z projektu nowelizacji ustawy.

Z wyrazami szacunku

Witold Tumanowicz
Poseł na Sejm RP